Waarom deze vergeten waarheid zo belangrijk is
Wie bij het eerstgeboorterecht in de Bijbel alleen denkt aan een oude familietraditie waarbij de oudste zoon een groter deel van de erfenis kreeg, mist een belangrijke lijn die van Genesis tot het Nieuwe Testament loopt.
Het eerstgeboorterecht heeft in de Schrift te maken met positie, erfenis, verantwoordelijkheid, voorrang en bestemming. En uiteindelijk werpt dit begrip verrassend veel licht op de Here Jezus Christus als de Eerstgeborene, op Zijn plaats boven de schepping, op Zijn opstanding uit de doden en op de positie van de gelovige in Hem.
Dat maakt het eerstgeboorterecht veel meer dan een interessant oudtestamentisch onderwerp. Het is een sleutel tot het verstaan van Gods voornemen in Christus.
Wat betekent het eerstgeboorterecht in de Bijbel?
In onze taal denken we bij het woord eerstgeborene als vanzelf aan degene die als eerste geboren werd. In de Bijbel kan dat inderdaad de betekenis zijn, maar zeker niet altijd.
God zegt bijvoorbeeld over Israël:
“Dan zult gij tot Farao zeggen: Alzo zegt de HEERE: Mijn zoon, Mijn eerstgeborene, is Israël.” — Exodus 4:22 (STV)
Israël was bepaald niet het eerste volk dat ooit op aarde bestond. Het woord eerstgeborene kan hier dus onmogelijk uitsluitend chronologisch worden opgevat.
Het spreekt van rang en positie.
Dat is direct van belang wanneer het Nieuwe Testament de Here Jezus Christus noemt:
“Dewelke het Beeld is des onzienlijken Gods, de Eerstgeborene aller kreaturen.” — Kolossenzen 1:15 (STV)
Sommigen lezen daaruit dat Christus het eerste geschapen wezen zou zijn. Maar die uitleg botst onmiddellijk met de volgende woorden:
“Want door Hem zijn alle dingen geschapen, die in de hemelen en die op de aarde zijn, die zienlijk en die onzienlijk zijn…” — Kolossenzen 1:16 (STV)
Christus wordt dus niet binnen de schepping geplaatst als het eerste schepsel. Hij staat erboven als Degene door Wie alle dingen geschapen zijn.
Paulus legt de betekenis enkele verzen later zelf uit:
“…opdat Hij in allen de Eerste zou zijn.” — Kolossenzen 1:18 (STV)
Daar ligt de kern van het Bijbelse begrip eerstgeboorte:
voorrang, positie en erfgenaamschap.
Het eerstgeboorterecht verbonden met erfenis
Het eerstgeboorterecht was geen lege titel. Aan de eerstgeborene was een bijzondere plaats in het huis van zijn vader verbonden.
De Wet zegt:
“Maar den eerstgeborene […] zal hij kennen, gevende hem het dubbele deel van alles wat bij hem zal gevonden worden; want hij is het beginsel zijner kracht, het recht der eerstgeboorte is zijne.” — Deuteronomium 21:17 (STV)
De eerstgeborene ontving dus een dubbel erfdeel.
Daarmee wordt duidelijk dat eerstgeboorte te maken had met meer dan leeftijd. Het ging om positie binnen het huis, verantwoordelijkheid en erfenis.
Juist daarom zijn de geschiedenissen van Ezau, Ruben, Jozef, Manasse en Efraïm zo belangrijk.
Ezau verachtte zijn eerstgeboorterecht
Ezau is een van de bekendste voorbeelden.
Wanneer hij hongerig thuiskomt en Jakob voedsel vraagt, verlangt Jakob daarvoor zijn eerstgeboorterecht.
Ezau antwoordt:
“Zie, ik ga sterven; en waartoe mij dan de eerstgeboorte?” — Genesis 25:32 (STV)
Daarna verkoopt hij zijn eerstgeboorterecht.
De Schrift trekt zelf de conclusie:
“Alzo verachtte Ezau de eerstgeboorte.” — Genesis 25:34 (STV)
Dat ene woord is veelzeggend: verachtte.
Ezau achtte iets wat met Gods belofte, positie en toekomstige erfenis te maken had minder belangrijk dan zijn onmiddellijke lichamelijke behoefte.
Het zichtbare woog zwaarder dan de belofte.
Het tijdelijke woog zwaarder dan de erfenis.
Het vlees woog zwaarder dan hetgeen God had toegezegd.
Eeuwen later grijpt Hebreeën terug op precies deze geschiedenis:
“Dat niet iemand zij een hoereerder, of een onheilige, gelijk Ezau, die om één spijze het recht van zijn eerstgeboorte weggaf.” — Hebreeën 12:16 (STV)
Dit was dus geen onbeduidend familievoorval.
Ezau waardeerde niet wat God waardeerde.
Dat maakt zijn geschiedenis ook vandaag nog indringend.
Ruben was eerstgeborene maar verloor het eerstegeboorterecht
Bij Ruben wordt nog duidelijker dat geboortevolgorde en eerstgeboorterecht niet identiek zijn.
Jakob zegt tegen hem:
“Ruben, gij zijt mijn eerstgeborene, mijn kracht en het begin mijner macht…” — Genesis 49:3 (STV)
Ruben was inderdaad letterlijk de eerste zoon van Jakob.
Maar later lezen we:
“De kinderen nu van Ruben, den eerstgeborene Israëls (want hij was de eerstgeborene, maar omdat hij zijns vaders bed had ontheiligd, zo werd zijn eerstgeboorte gegeven aan de kinderen van Jozef, den zoon van Israël…” — 1 Kronieken 5:1 (STV)
Dat is een sleuteltekst.
Ruben bleef biologisch de eerstgeborene, maar de eerstgeboorte werd aan Jozef gegeven.
De Schrift maakt dus zelf onderscheid tussen als eerste geboren worden en de positie van eerstgeboorte bezitten.
Het volgende vers is nog opmerkelijker:
“Want Juda werd machtig onder zijn broederen, en uit hem is de Vorst voortgekomen; doch de eerstgeboorte was van Jozef.” — 1 Kronieken 5:2 (STV)
Uit Juda komt de Vorst.
Maar het eerstgeboorterecht ligt bij Jozef.
Dat onderscheid is belangrijk en laat zien hoe nauwkeurig de Schrift met deze begrippen omgaat.
Waarom kreeg Jozef een dubbel deel?
Dan begrijpen we ook waarom Jozef via zijn zonen Efraïm en Manasse twee plaatsen binnen Israël krijgt.
Jakob zegt:
“Nu dan, uw twee zonen, die u in Egypteland geboren waren, eer ik tot u in Egypte gekomen ben, zijn mijne; Efraïm en Manasse zullen mijne zijn, als Ruben en Simeon.” — Genesis 48:5 (STV)
Efraïm en Manasse worden daarmee als het ware naast Jakobs eigen zonen geplaatst.
Jozef ontvangt via hen twee stamdelen.
En wat was het bijzondere erfdeel van de eerstgeborene?
Het dubbele deel.
Genesis 48 en 1 Kronieken 5 sluiten daarmee nauw op elkaar aan.
Het eerstgeboorterecht had dus concrete gevolgen voor de erfenis.
Efraïm en Manasse: de natuurlijke volgorde wordt opnieuw doorbroken
Zelfs binnen het huis van Jozef gebeurt hetzelfde patroon opnieuw.
Manasse was de oudste. Jozef zorgt er daarom bewust voor dat Manasse bij Jakobs rechterhand staat wanneer zijn vader de jongens zegent.
Maar Jakob kruist zijn handen en legt zijn rechterhand op Efraïm, de jongste.
Jozef denkt dat zijn vader zich vergist:
“Niet alzo, mijn vader! want deze is de eerstgeborene; leg uw rechterhand op zijn hoofd.” — Genesis 48:18 (STV)
Jakob antwoordt:
“Ik weet het, mijn zoon! ik weet het; hij zal ook tot een volk worden, en hij zal ook groot worden; maar nochtans zal zijn kleinste broeder groter worden dan hij…” — Genesis 48:19 (STV)
Opnieuw wordt de natuurlijke volgorde bewust doorbroken.
Gods toekenning van positie wordt niet eenvoudig bepaald door geboortevolgorde.
Dat patroon zien we vaker:
Kaïn vóór Seth.
Ismaël vóór Izak.
Ezau vóór Jakob.
Ruben vóór Jozef.
Manasse vóór Efraïm.
Dat is te consequent om als toevallig detail af te serveren.
Eerst het natuurlijke, daarna het geestelijke
Paulus geeft later woorden die dit patroon veel dieper plaatsen:
“Doch het geestelijke is niet eerst, maar het natuurlijke, daarna het geestelijke.” — 1 Korinthe 15:46 (STV)
En vervolgens:
“De eerste mens is uit de aarde, aards; de tweede Mens is de Heere uit den hemel.” — 1 Korinthe 15:47 (STV)
Daar staat de grote tegenstelling:
Adam tegenover Christus.
De eerste mens tegenover de Tweede Mens.
Het natuurlijke tegenover het geestelijke.
De oude schepping tegenover de nieuwe.
De geschiedenis van het eerstgeboorterecht loopt daardoor uiteindelijk niet dood bij Jakob, Jozef of Efraïm.
Zij wijst vooruit naar Christus.
Christus als Eerstgeborene van heel de schepping
Kolossenzen 1 is daarom van groot apologetisch belang.
“Dewelke het Beeld is des onzienlijken Gods, de Eerstgeborene aller kreaturen.” — Kolossenzen 1:15 (STV)
Wie daaruit concludeert dat Christus een schepsel is, negeert de directe context.
Paulus vervolgt:
“Want door Hem zijn alle dingen geschapen…” — Kolossenzen 1:16 (STV)
En:
“En Hij is vóór alle dingen, en alle dingen bestaan te zamen door Hem.” — Kolossenzen 1:17 (STV)
En tenslotte:
“…opdat Hij in allen de Eerste zou zijn.” — Kolossenzen 1:18 (STV)
Door Hem zijn alle dingen geschapen.
Tot Hem zijn alle dingen geschapen.
Hij is vóór alle dingen.
Door Hem bestaan alle dingen.
Hij moet in alles de Eerste zijn.
Dat is geen beschrijving van een geschapen wezen.
“Eerstgeborene” spreekt hier over Zijn hoogste positie boven de schepping.
Christus is de Eerstgeborene uit de doden
Paulus noemt Christus ook:
“…de Eerstgeborene uit de doden…” — Kolossenzen 1:18 (STV)
Ook dat kan niet simpelweg chronologisch betekenen dat Hij de eerste persoon was die ooit uit de dood werd opgewekt.
Voor Zijn opstanding waren immers al mensen uit de dood opgewekt.
Maar zij keerden terug in een sterfelijk bestaan.
Christus niet.
“Wetende dat Christus, opgewekt zijnde uit de doden, niet meer sterft; de dood heerst niet meer over Hem.” — Romeinen 6:9 (STV)
Zijn opstanding is van een andere orde.
Hij stond op in onvergankelijk leven.
Daarom noemt Paulus Hem ook:
“Maar nu, Christus is opgewekt uit de doden, en is de Eersteling geworden dergenen die ontslapen zijn.” — 1 Korinthe 15:20 (STV)
Eerstgeborene.
Eersteling.
Begin.
Christus staat aan het begin van een nieuwe orde.
De Laatste Adam en de Tweede Mens
Paulus schrijft:
“Alzo is er ook geschreven: De eerste mens Adam is geworden tot een levende ziel; de laatste Adam tot een levendmakenden Geest.” — 1 Korinthe 15:45 (STV)
Christus is niet een verbeterde versie van Adam.
Hij is de Laatste Adam.
En:
“De eerste mens is uit de aarde, aards; de tweede Mens is de Heere uit den hemel.” — 1 Korinthe 15:47 (STV)
De boodschap van de Schrift is dus niet dat God de oude mens door religieuze inspanning probeert te verbeteren.
In Christus ontstaat iets nieuws.
“Zo dan, indien iemand in Christus is, die is een nieuw schepsel; het oude is voorbijgegaan, ziet, het is alles nieuw geworden.” — 2 Korinthe 5:17 (STV)
Hier krijgt het patroon uit Genesis zijn diepste betekenis.
Eerst Adam.
Daarna Christus.
Eerst het natuurlijke.
Daarna het geestelijke.
De Eerstgeborene onder vele broederen
Romeinen 8 gaat nog verder:
“Want die Hij tevoren gekend heeft, die heeft Hij ook tevoren verordineerd den beelde Zijns Zoons gelijkvormig te zijn, opdat Hij de Eerstgeborene zij onder vele broederen.” — Romeinen 8:29 (STV)
Christus is dus niet alleen Eerstgeborene.
Hij is de Eerstgeborene onder vele broederen.
Zijn positie blijft uniek.
Hij blijft Degene Die in alles de Eerste is.
Maar God verbindt anderen met Hem.
Daarmee komen we bij een begrip dat nauw samenhangt met eerstgeboorterecht: zoonstelling.
Zoonstelling, erfenis en eerstgeboorterecht
Paulus schrijft:
“Die ons tevoren verordineerd heeft tot aanneming tot kinderen, door Jezus Christus, in Zichzelven…” — Efeze 1:5 (STV)
Het gaat hier om de gedachte van zoonstelling: geplaatst worden in de positie van zoon.
En waar zoonstelling verschijnt, is er ook sprake van erfenis.
“En indien wij kinderen zijn, zo zijn wij ook erfgenamen, erfgenamen Gods en mede-erfgenamen van Christus…” — Romeinen 8:17 (STV)
Dat is veel rijker dan de versmalling van het christelijke geloof tot:
Mijn zonden zijn vergeven en later ga ik naar de hemel.
Vergeving is onmisbaar.
Maar Gods voornemen gaat verder.
Hij spreekt over zoonstelling.
Over erfenis.
Over mede-erfgenamen.
Over gelijkvormigheid aan Zijn Zoon.
Over heerlijkheid.
En over Christus als Eerstgeborene onder vele broederen.
De Gemeente der eerstgeborenen
Dan krijgt Hebreeën 12 ineens veel meer betekenis:
“…tot de algemene vergadering en de Gemeente der eerstgeborenen, die in de hemelen opgeschreven zijn…” — Hebreeën 12:23 (STV)
De Gemeente der eerstgeborenen.
Hoe kan een hele Gemeente uit eerstgeborenen bestaan wanneer eerstgeborene alleen geboortevolgorde zou betekenen?
Dat kan niet.
Maar wanneer eerstgeboorte spreekt over positie en erfenis, wordt de uitdrukking begrijpelijk.
En precies die taal gebruikt Paulus wanneer hij spreekt over degenen die in Christus zijn.
Zij zijn geen eerstgeborenen los van Hem.
Hun hele positie bestaat in Christus.
“Gezegend zij de God en Vader van onzen Heere Jezus Christus, Die ons gezegend heeft met alle geestelijke zegening in den hemel in Christus.” — Efeze 1:3 (STV)
Alles ligt in Hem.
Niet in religieuze prestaties.
Niet in menselijke waardigheid.
Niet in het onderhouden van een systeem.
Maar in Christus.
Waarom veel christelijke prediking hier tekortschiet
Veel prediking stopt feitelijk bij de ingang van het Evangelie.
De mens is zondaar.
Christus stierf voor zonden.
Wie gelooft, ontvangt vergeving.
Dat is helemaal waar.
Maar het is niet het hele verhaal.
Paulus stopt daar niet.
De gelovige is gerechtvaardigd, maar ook met Christus verbonden.
Hij behoort tot Zijn Lichaam.
Hij is gezegend met geestelijke zegeningen in de hemel.
Hij heeft een hemelse roeping.
Hij ontvangt zoonstelling.
Hij is erfgenaam.
Hij is mede-erfgenaam van Christus.
Zijn leven is met Christus verborgen in God.
En zijn toekomst is met Christus verbonden.
“Wanneer nu Christus zal geopenbaard zijn, Die ons Leven is, dan zult ook gij met Hem geopenbaard worden in heerlijkheid.” — Kolossenzen 3:4 (STV)
Dat is veel rijker dan een Evangelie dat uiteindelijk nauwelijks verder komt dan de vraag waar iemand na zijn dood terechtkomt.
De Schrift spreekt niet alleen over waar wij van verlost zijn.
Zij spreekt ook over waartoe wij in Christus geroepen zijn.
Eerstgeboorterecht en behoud zijn niet hetzelfde
Juist hier moet zorgvuldig onderscheiden worden.
Het eeuwige leven is een gave.
“Want de bezoldiging der zonde is de dood, maar de genadegift Gods is het eeuwige leven, door Jezus Christus, onzen Heere.” — Romeinen 6:23 (STV)
Een gave verdien je niet.
Daarom moeten we van Ezau ook geen verhaal maken waarin iemand zogenaamd zijn behoudenis verloor omdat hij één maaltijd belangrijker vond.
De tekst zegt iets anders.
Hij verkocht zijn eerstgeboorterecht.
Dat ging over positie en erfenis.
Wanneer behoudenis, erfenis en eerstgeboorterecht zonder onderscheid door elkaar worden gebruikt, ontstaan onnodige tegenstrijdigheden.
De Schrift maakt onderscheid.
Wij zouden dat daarom ook moeten doen.
Waarom het eerstgeboorterecht belangrijk is voor Bijbeluitleg
Het eerstgeboorterecht blijkt een sleutel te zijn die verschillende Schriftgedeelten met elkaar verbindt.
Het helpt verklaren waarom Christus “Eerstgeborene aller kreaturen” genoemd wordt zonder dat Hij een schepsel is.
Het verklaart waarom Israël Gods eerstgeborene genoemd wordt zonder het eerste volk op aarde te zijn.
Het verklaart waarom Ruben biologisch eerstgeborene was en toch zijn eerstgeboorte verloor.
Het verklaart waarom Jozef een dubbel erfdeel ontvangt.
Het verklaart waarom Efraïm vóór Manasse wordt geplaatst.
Het verbindt zoonschap met erfenis.
Het werpt licht op Christus als Eerstgeborene onder vele broederen.
En het helpt ons de uitdrukking “Gemeente der eerstgeborenen” te verstaan.
Dit is daarom geen vrijblijvende studie over oude familiegebruiken.
Het raakt rechtstreeks aan de Persoon en positie van Christus.
Het eerstgeboorterecht vindt zijn vervulling in Christus
Wanneer we de hele Bijbelse lijn overzien, wordt het patroon steeds duidelijker.
De natuurlijke eerstgeborene is niet vanzelfsprekend degene die uiteindelijk de positie ontvangt.
Het eerstgeboorterecht is verbonden met erfenis.
Het kan aan een ander worden gegeven.
Een compleet volk kan eerstgeborene worden genoemd vanwege zijn positie.
En uiteindelijk verschijnt Christus als:
de Eerstgeborene aller kreaturen,
de Eerstgeborene uit de doden,
de Eerstgeborene onder vele broederen.
Daarna spreekt Hebreeën over:
de Gemeente der eerstgeborenen.
Dat zijn geen toevallige overeenkomsten.
De Schrift verklaart de Schrift.
Een begrip dat al vroeg in Genesis zichtbaar wordt, krijgt zijn volle betekenis in de opgestane en verheerlijkte Christus.
Paulus vat het uiteindelijk prachtig samen:
“En Hij is het Hoofd des lichaams, namelijk der Gemeente, Hij, Die het Begin is, de Eerstgeborene uit de doden, opdat Hij in allen de Eerste zou zijn.” — Kolossenzen 1:18 (STV)
Daar moet iedere studie over het eerstgeboorterecht eindigen.
Niet bij Jakob.
Niet bij Jozef.
Niet bij Israël.
En ook niet bij ons.
Maar bij Christus.
Hij is de Eerstgeborene. Hij is het Hoofd. Hij is de Erfgenaam. Hij is het Begin van de nieuwe schepping.
En alles wat de gelovige ontvangen heeft, bezit hij uitsluitend in Hem.
Daarom is het eerstgeboorterecht geen belegen, stoffig detail uit Genesis.
Het is een vergeten sleutel tot het verstaan van Gods voornemen in Christus.
Zie ook:
extern:
