Heb ik de Heilige Geest gelasterd?
Kan een christen onbewust de Heilige Geest lasteren? Wat bedoelde Jezus toen Hij sprak over een zonde die niet vergeven wordt? En mag je wonderen nog wel kritisch beoordelen?
Er zijn woorden van de Here Jezus die mensen diep kunnen raken. Niet alleen omdat ze ernstig zijn, maar ook omdat ze vragen oproepen waarop niet zomaar een pasklaar antwoord is. Zijn waarschuwing over de lastering tegen de Heilige Geest is daar een voorbeeld van.
Door de eeuwen heen hebben christenen zich afgevraagd of ze misschien, zonder het te beseffen, deze onvergeeflijke zonde hadden begaan. Een verkeerde gedachte, een onbezonnen uitspraak, een periode van twijfel of zelfs een moment van boosheid op God kon aanleiding worden voor grote onzekerheid.
Wat als ik iets heb gezegd wat God mij nooit zal vergeven?
Die angst kan iemand jarenlang achtervolgen. Toch is het de vraag of de Here Jezus met Zijn woorden zulke mensen op het oog had. Om daarachter te komen, moeten we niet beginnen bij onze gevoelens of bij allerlei verklaringen die door de tijd heen zijn gegeven. We moeten terug naar de gebeurtenis waarin de Here Jezus deze waarschuwing uitsprak.

Wat gebeurde er in Mattheüs 12?
In Mattheüs 12 wordt beschreven hoe een bezetene bij de Here Jezus wordt gebracht. De man is blind en kan niet spreken. Jezus geneest hem, zodat hij weer kan zien en spreken.
De omstanders zijn verbaasd. Sommigen vragen zich zelfs af of Jezus de beloofde Zoon van David is. Dat is geen onbelangrijke vraag. De titel verwijst naar de Messias, Die volgens de beloften aan Israël uit het huis van David zou voortkomen.
De Farizeeën reageren heel anders. Zij kunnen het wonder niet zomaar ontkennen, maar willen evenmin erkennen wat het over Jezus zegt.
Daarom komen zij met een beschuldiging:
“Deze werpt de duivelen niet uit, dan door Beëlzebul, den overste der duivelen.” (Mattheüs 12:24, Statenvertaling)
Volgens hen handelt de Here Jezus dus niet door de kracht van God, maar door de macht van de satan.
Hij laat ze vervolgens zien hoe tegenstrijdig hun beschuldiging is. Als de satan zijn eigen rijk bestrijdt, hoe kan dat rijk dan standhouden? Waarom zou hij mensen bevrijden uit zijn eigen macht?
Daarna spreekt de Here Jezus over de Geest Gods, door Wie Hij de demonen uitdrijft, en over het Koninkrijk Gods dat tot hen gekomen is.
In die context klinkt Zijn ernstige waarschuwing:
“Daarom zeg Ik u: Alle zonde en lastering zal den mensen vergeven worden; maar de lastering tegen den Geest zal den mensen niet vergeven worden.” (Mattheüs 12:31, Statenvertaling)
Het woord “daarom” is belangrijk. de Here Jezus spreekt deze woorden niet zonder aanleiding. Hij reageert op de beschuldiging die zojuist tegen Hem is ingebracht.
Waarom Markus 3 zo belangrijk is
Markus beschrijft dezelfde gebeurtenis en voegt een verklaring toe die bij de uitleg niet gemist mag worden.
“Want zij zeiden: Hij heeft een onreinen geest.” (Markus 3:30, Statenvertaling)
Dat ene vers is veelzeggend.
De Farizeeën hadden niet zomaar een onjuist oordeel uitgesproken over een onverklaarbare gebeurtenis. Zij beschuldigden Jezus Christus Zelf ervan dat Hij door een onreine geest handelde.
Het ging om Zijn persoon, Zijn gezag en de werken die Hij door de Heilige Geest verrichtte.
Daarom moeten we voorzichtig zijn met de veelgehoorde uitleg dat de zonde tegen de Heilige Geest simpelweg bestaat uit het toeschrijven van wonderen aan de satan.
Die omschrijving lijkt op het eerste gezicht aan te sluiten bij Mattheüs 12. Maar er ontbreekt iets wezenlijks: de historische situatie waarin Jezus deze woorden sprak.
Niet een willekeurig wonder stond ter discussie, maar het optreden van de Messias Zelf.
Mag je een wonder aan de satan toeschrijven?
Vooral in sommige pinkster- en charismatische kringen wordt gewaarschuwd dat mensen de Heilige Geest lasteren wanneer zij wonderen, genezingen of andere geestelijke manifestaties aan de satan toeschrijven.
Dat kan een bijzonder zware beschuldiging worden.
Stel dat iemand tijdens een samenkomst op de grond valt, ongecontroleerd begint te schudden of beweert op wonderlijke wijze genezen te zijn. Een prediker verklaart dat de Heilige Geest aan het werk is. Een ander betwijfelt dat en vraagt zich af of de gebeurtenis wel van God afkomstig is.
Heeft die laatste dan de Heilige Geest gelasterd?
Volgens de hierboven genoemde uitleg zou dat mogelijk zijn. Maar daarmee ontstaat een groot en fundamenteel probleem.
De Bijbel leert namelijk nergens dat iedere bovennatuurlijke manifestatie van God afkomstig is.
ntegendeel, de Schrift waarschuwt nadrukkelijk voor tekenen en wonderen die mensen kunnen misleiden.
De Heere Jezus zegt in Mattheüs 24:24 dat valse christussen en valse profeten grote tekenen en wonderen zullen doen.
Ook Paulus waarschuwt in 2 Thessalonicenzen 2:9 voor tekenen en wonderen die plaatsvinden naar de werking van de satan.
Hoe zouden gelovigen zulke waarschuwingen serieus kunnen nemen wanneer zij tegelijkertijd bang moeten zijn dat het afwijzen van een vermeend wonder hen schuldig maakt aan een onvergeeflijke zonde?
Dat kan niet de bedoeling zijn.
De Bijbel draagt ons op om te toetsen
Johannes schrijft:
“Geliefden, gelooft niet een iegelijken geest, maar beproeft de geesten, of zij uit God zijn; want vele valse profeten zijn uitgegaan in de wereld.” (1 Johannes 4:1, Statenvertaling)
Het toetsen van geestelijke aanspraken is dus geen teken van ongeloof of oneerbiedigheid tegenover de Heilige Geest.
Het is een opdracht aan gelovigen.
Dat geldt ook wanneer iemand beweert dat een bepaalde gebeurtenis door de Heilige Geest is veroorzaakt.
Een prediker kan verklaren dat God hem bijzondere gaven heeft gegeven. Hij kan spreken over genezingen, profetieën, visioenen of andere bovennatuurlijke ervaringen. Maar daarmee is nog niet vastgesteld dat zijn aanspraken deugen.
Ook de oprechtheid of de status van de betrokken persoon verandert daar niets aan.
Wie beweert namens God te spreken of door Gods kracht te handelen, moet altijd bereid zijn zijn woorden en daden aan de Schrift te laten toetsen.
In Handelingen 17:11 worden de Bereeërs geprezen omdat zij dagelijks de Schriften onderzochten om te zien of de verkondiging van Paulus daarmee overeenkwam.
Zelfs Paulus werd dus aan de Schrift getoetst.
Waarom zou een hedendaagse prediker dan boven die toetsing staan?
Als een waarschuwing een middel wordt om kritiek te verhinderen
Hier ligt een gevaar dat we niet mogen onderschatten.
Wanneer een prediker zijn eigen bediening met het werk van de Heilige Geest vereenzelvigt, kan kritiek op die bediening makkelijk worden neergezet als kritiek op God Zelf..
Wie vragen stelt bij een genezing, zou dan de Heilige Geest bedroeven. Wie een profetie afwijst, zou zich tegen Gods stem verzetten. En wie een manifestatie als misleiding beschouwt, zou zelfs gevaar lopen de onvergeeflijke zonde te begaan.
Zo krijgt de waarschuwing van Jezus een toepassing die in Mattheüs 12 niet voorkomt.
Dat betekent niet dat iedereen die deze uitleg gebruikt, bewust probeert anderen het zwijgen op te leggen. Maar het gevolg kan wel zijn dat gelovigen hun onderscheidingsvermogen niet meer durven gebruiken.
Juist mensen die zorgvuldig met de Schrift willen omgaan, kunnen daardoor in gewetensnood komen.
Het is een nogal merkwaardige omkering wanneer een Bijbelse waarschuwing tegen de verwerping van Christus wordt gebruikt om menselijke aanspraken op wonderen te beschermen tegen onderzoek.
Is de zonde tegen de Heilige Geest dan ongeloof?
Een andere bekende uitleg is dat de lastering tegen de Heilige Geest eenvoudigweg ongeloof betekent.
Daar zit een belangrijke gedachte achter. De Heilige Geest getuigt van Christus. Wie het getuigenis van de Geest afwijst en in ongeloof sterft, blijft buiten de vergeving die alleen in Christus gevonden wordt.
Johannes 3:18 maakt duidelijk dat wie niet in de eniggeboren Zoon van God gelooft, al veroordeeld is.
Toch moeten we ook hier zorgvuldig zijn.
Ongeloof in algemene zin is niet hetzelfde als de concrete beschuldiging die de Farizeeën in Mattheüs 12 uitspraken. Zij verwierpen niet alleen de aanspraken van Jezus. Zij verklaarden dat Hij door demonische macht handelde, terwijl Hij de werken van Zijn Vader deed door de Heilige Geest.
Dat is de directe aanleiding voor de waarschuwing.
We mogen vanuit deze gebeurtenis spreken over de ernst van het verwerpen van Gods getuigenis over Zijn Zoon. Maar het zou te makkelijk en onvolledig zijn om daarmee alle bijzonderheden van de tekst terzijde te schuiven.
Bovendien kan ongeloof overwonnen worden door Gods genade. Mensen die vroeger ongelovig waren, zijn tot geloof gekomen. Paulus is daarvan een treffend voorbeeld.
Waarom wordt spreken tegen de Zoon des mensen wel vergeven?
In Mattheüs 12:32 maakt Jezus een opvallend onderscheid:
“En zo wie enig woord gesproken zal hebben tegen den Zoon des mensen, het zal hem vergeven worden; maar zo wie tegen den Heiligen Geest zal gesproken hebben, het zal hem niet vergeven worden, noch in deze eeuw, noch in de toekomende.”
Waarom maakt Hij dit onderscheid?
Tijdens Zijn aardse bediening verscheen Jezus in vernedering. Hij werd gekend als de zoon van de timmerman. Hij had geen uiterlijke heerlijkheid waardoor iedereen onmiddellijk zou erkennen dat Hij de beloofde Messias was.
Mensen konden Hem misverstaan, Zijn aanspraken afwijzen of verkeerde woorden over Hem spreken. Zelfs degenen die Hem aanvankelijk verwierpen, konden later tot bekering komen.
Maar in Mattheüs 12 gaat de vijandschap verder.
De Farizeeën worden geconfronteerd met de werken die Jezus door de Geest van God verricht. In plaats van daarin het getuigenis van God te erkennen, noemen zij de bron ervan demonisch.
Daarmee keren zij zich tegen het getuigenis dat duidelijk maakte Wie Jezus was.
Kon Paulus de Heilige Geest hebben gelasterd?
Paulus is een bijzonder belangrijk voorbeeld wanneer we nadenken over de vraag of iemand door vroegere woorden of daden voorgoed vervallen van Gods genade kan zijn geraakt.
Voordat hij tot geloof kwam, vervolgde hij de gemeente van God. Hij liet gelovigen gevangen nemen en stemde in met hun vervolging. Hij verwoestte de Gemeente.
Later schreef hij over zichzelf:
“Die te voren een godslasteraar was, en een vervolger, en een verdrukker; maar mij is barmhartigheid geschied, dewijl ik het onwetende gedaan heb in mijn ongelovigheid.” (1 Timotheüs 1:13, Statenvertaling)
Paulus noemt zichzelf dus uitdrukkelijk een vroegere godslasteraar.
En toch ontving hij barmhartigheid.
Dat zegt veel. Godslastering is niet zomaar hetzelfde als de specifieke lastering tegen de Heilige Geest waarover Jezus sprak.
Paulus had zich ernstig tegen Christus en Zijn gemeente gekeerd. Maar de genade van God werd hem geschonken.
Zijn geschiedenis laat zien hoe gevaarlijk het is om iemand op grond van vroegere vijandige woorden of verkeerde daden te vertellen dat voor hem geen vergeving meer mogelijk zou zijn .\
Kan een christen deze zonde onbewust begaan?
We komen terug bij de vraag waarmee we begonnen.
Kan iemand door een verkeerde gedachte, een ongelukkige uitspraak of een periode van twijfel onbewust de Heilige Geest hebben gelasterd?
De gebeurtenissen in Mattheüs 12 en Markus 3 geven geen ruimte om dat te denken.
De Here Jezus richtte Zijn waarschuwing niet tot mensen die vreesden God te hebben beledigd en verlangden naar vergeving. Hij sprak tot tegenstanders die Zijn optreden bewust in verband brachten met de macht van de satan.
Dat onderscheid is belangrijk.
Een gelovige kan verkeerde gedachten hebben. Hij kan twijfelen, struikelen en ernstig zondigen. Maar de Schrift leert nergens dat iemand die zijn toevlucht neemt tot Christus, door een onbedoelde uitspraak plotseling buiten het bereik van Zijn genade valt.
Johannes schrijft aan gelovigen:
“Mijn kinderkens, ik schrijf u deze dingen, opdat gij niet zondigt. En indien iemand gezondigd heeft, wij hebben een Voorspraak bij den Vader, Jezus Christus, den Rechtvaardige.” (1 Johannes 2:1, Statenvertaling)
Dat is geen aanmoediging om licht over de zonde te denken. Het is een verwijzing naar de enige grond waarop een gelovige mag vertrouwen: Jezus Christus en Zijn volbrachte werk.
De zekerheid van de gelovige ligt niet in zijn vermogen om iedere gedachte, iedere herinnering en ieder woord uit zijn verleden te onderzoeken.
Die zekerheid ligt buiten hemzelf, in Christus.
Niet onze angst, maar Zijn belofte
Sommige christenen blijven worstelen met de vraag of zij misschien ooit iets hebben gezegd waarvoor geen vergeving mogelijk is.
Ze proberen zich gesprekken, gedachten of gebeurtenissen van jaren geleden te herinneren. Misschien hebben ze ooit spottend over God gesproken. Misschien hebben ze in een moeilijke periode aan alles getwijfeld. Misschien hebben ze zich kritisch uitgelaten over een wonder of een prediker.
Maar eindeloos zoeken in het verleden geeft ook al geen zekerheid.
De Here Jezus heeft een belofte gedaan die veel duidelijker spreekt dan onze herinneringen:
“En die tot Mij komt, zal Ik geenszins uitwerpen.” (Johannes 6:37, Statenvertaling)
Daar staat geen uitzondering voor iemand die vroeger verkeerde gedachten heeft gehad, ooit in ongeloof heeft geleefd of een geestelijke manifestatie kritisch heeft beoordeeld.
Wie tot Christus komt, wordt door Hem niet uitgeworpen
Dat neemt de ernst van de waarschuwing in Mattheüs 12 niet weg. Jezus sprak daar niet zonder reden zulke indringende woorden. Maar we moeten die waarschuwing ook niet losmaken van haar context en vervolgens gebruiken om mensen angst aan te jagen die juist hun toevlucht tot Hem zoeken.
Wie bepaalt wat van de Heilige Geest is?
De Heilige Geest verheerlijkt Christus. Hij getuigt van Hem en leidt in de waarheid. Daarom kunnen we de werking van de Geest niet losmaken van het Woord dat God ons gegeven heeft.
Geen prediker, gemeente of beweging heeft het recht om zijn eigen ervaringen tot maatstaf van Gods handelen te maken.
Als iemand beweert dat een bepaalde manifestatie van de Heilige Geest afkomstig is, mag en moet die bewering aan de Schrift worden getoetst.
Dat is geen lastering. Het is gehoorzaamheid aan Gods Woord.