Vreemde vraag, denk je wellicht. Maar het zal je gedacht zijn wat sommige mensen hier allemaal onder verstaan. Om een goed en helder antwoord te kunnen vinden op deze vraag schrijf ik dit blog.
Het Lichaam van Christus volgens de Bijbel
Als het woord “gemeente” valt, denken veel mensen onmiddellijk aan de kerk, een kerkgebouw, een plaatselijke geloofsgemeenschap, een denominatie of een organisatie met voorgangers, oudsten en ledenlijsten. Maar wie vanuit de Schrift vraagt wat de Gemeente van Jezus Christus echt is, komt bij iets veel fundamentelers terecht.
De Gemeente is geen menselijke organisatie die rondom Jezus Christus is opgebouwd. Deze is het Lichaam van Christus, waarvan de opgestane en verheerlijkte Here Jezus Christus Zelf het Hoofd is.
Dat verschil is niet maar een kwestie van woorden. Het bepaalt hoe we kijken naar de positie van de gelovige, naar kerkelijk leiderschap, naar Israël, naar onze hemelse roeping en uiteraard naar Christus Zelf.
Christus bouwt Zijn Gemeente
De eerste belangrijke aanwijzing vinden we in de woorden van de Here Jezus Christus:
“En Ik zeg u ook, dat gij zijt Petrus, en op deze petra zal Ik Mijn gemeente bouwen, en de poorten der hel zullen dezelve niet overweldigen.” (Mattheüs 16:18, STV)
Let op de woorden:
“Ik zal Mijn gemeente bouwen.”
De Here Jezus sprak niet over iets wat vanaf Adam altijd al had bestaan. Hij sprak over iets dat Hij zou bouwen. De Gemeente heeft daarom een bijzondere plaats in Gods heilsplan.
En minstens zo belangrijk: Christus zegt niet dat mensen Zijn Gemeente zullen bouwen. Hij bouwt haar.
Dat zet gelijk een streep door het idee dat de Gemeente in essentie een menselijke instelling zou zijn. Mensen kunnen kerkgenootschappen oprichten, gebouwen neerzetten, statuten schrijven en organisaties besturen.
Maar alleen Christus kan Zijn Gemeente bouwen.
De Gemeente is het Lichaam van Christus
Paulus geeft de meest directe omschrijving:
“En heeft alle dingen Zijn voeten onderworpen, en heeft Hem der Gemeente gegeven tot een Hoofd boven alle dingen; Welke Zijn lichaam is, en de vervulling Desgenen, Die alles in allen vervult.” (Efeze 1:22-23, STV)
De Gemeente is dus zoals we hier zien: Zijn Lichaam.
Dat is veel meer dan een mooi beeld voor christelijke samenwerking. Christus is het Hoofd en de gelovigen vormen gezamenlijk Zijn Lichaam.
Dat betekent ook dat het leven van de Gemeente niet voortkomt uit menselijke structuren, programma’s of leiders. Haar leven komt voort uit Christus.
Zoals een lichaam niet onafhankelijk van het hoofd kan functioneren, zo heeft de Gemeente geen zelfstandig geestelijk bestaan naast Christus. Haar positie, identiteit, leven en toekomst zijn allemaal verbonden met Hem.
Dat maakt de Gemeente in de eerste plaats christocentrisch. (Christocentrisch = gericht op Christus als Hoofd, fundament, levensbron en middelpunt.)
Niet de voorganger staat centraal.
Niet een bediening.
Niet een kerkverband.
Niet een bepaalde beweging.
Christus.
Wie hoort tot de Gemeente?
Ook hierover laat de Schrift weinig ruimte voor menselijke definities.
Paulus schrijft:
“Want ook wij allen zijn door één Geest tot één lichaam gedoopt, hetzij Joden, hetzij Grieken, hetzij dienstknechten, hetzij vrijen; en wij zijn allen tot één Geest gedrenkt.” (1 Korinthe 12:13, STV)
De Gemeente wordt dus gevormd door mensen die door de Heilige Geest tot één Lichaam zijn gemaakt.
Dat is iets anders dan lid worden van een kerk.
Je kunt op een ledenlijst staan zonder dat daarmee bewezen is dat je tot het Lichaam van Christus behoort. Omgekeerd kan iemand tot Christus behoren zonder aangesloten te zijn bij het kerkgenootschap dat anderen misschien als het enige juiste beschouwen.
De bepalende vraag is niet:
Bij welke kerk hoor je?
Maar:
Ben je in Christus?
De Gemeente bestaat uit mensen die door geloof deel gekregen hebben aan het nieuwe leven in Christus.
“Zo dan, indien iemand in Christus is, die is een nieuw schepsel; het oude is voorbijgegaan, ziet, het is alles nieuw geworden.” (2 Korinthe 5:17, STV)
Christelijk geloof is daarom niet in de eerste plaats het aannemen van een ‘christelijke levensstijl’. Wat je daar ook onder mag verstaan. Het gaat om nieuw leven.
Christus gaf niet alleen Zijn leven voor ons
Hier ligt een belangrijk onderscheid.
Het Evangelie verkondigt dat Christus voor onze zonden gestorven is. Maar behoud houdt niet op bij vergeving.
De gelovige ontvangt leven in Christus.
“En dit is de getuigenis, namelijk dat ons God het eeuwige leven gegeven heeft; en ditzelve leven is in Zijn Zoon. Die den Zoon heeft, die heeft het leven; die den Zoon van God niet heeft, die heeft het leven niet.” (1 Johannes 5:11-12, STV)
Eeuwig leven is daarom niet slechts eindeloos blijven bestaan. Het is leven dat in Gods Zoon gevonden wordt.
Christus gaf Zijn leven voor ons tot verlossing, maar Hij geeft ook Zijn leven aan ons.
Daarom zegt Paulus:
“Ik ben met Christus gekruist; en ik leef, doch niet meer ik, maar Christus leeft in mij…” (Galaten 2:20, STV)
Dáár ligt het geheim van de Gemeente.
Het is niet een verzameling mensen die allemaal proberen Jezus na te doen. Het is een Lichaam van mensen die hun nieuwe leven in Christus ontvangen hebben.
Jood en heiden worden één nieuw Lichaam
Een ander wezenlijk kenmerk van de Gemeente is dat daarin het vroegere onderscheid tussen Jood en heiden geen basis vormt voor de positie in Christus.
Paulus noemt dit onderdeel van de verborgenheid:
“Dat de heidenen zijn medeërfgenamen, en van hetzelfde lichaam, en mededeelgenoten Zijner belofte in Christus, door het Evangelie;” (Efeze 3:6, STV)
Let op die woorden:
“van hetzelfde lichaam.”
De heiden wordt niet eerst Jood om vervolgens bij Gods volk te mogen horen. Evenmin wordt de Jood heiden.
God doet iets nieuws.
Gelovigen uit Joden en heidenen worden in Christus samengevoegd tot één Lichaam.
Dat is van groot belang, omdat hierover tegenwoordig veel verwarring bestaat.
De Gemeente is niet Israël
Een duidelijk Bijbels onderscheid tussen Israël en de Gemeente voorkomt veel leerstellige verwarring.
Israël heeft in de Schrift een eigen roeping, geschiedenis, beloften en toekomst. De Gemeente heeft eveneens een eigen roeping, positie en toekomst.
De Gemeente is daarom niet eenvoudig een nieuwe naam voor Israël.
Evenmin heeft de Gemeente Israël vervangen.
Paulus zegt over Israël:
“Ik zeg dan: Heeft God Zijn volk verstoten? Dat zij verre…” (Romeinen 11:1, STV)
En later:
“Want de genadegiften en de roeping Gods zijn onberouwelijk.” (Romeinen 11:29, STV)
De Bijbel geeft ons daarom geen reden om de beloften die God aan Israël deed stilzwijgend naar de Gemeente over te hevelen.
Dat gebeurt helaas nog steeds vaak. Beloften die betrekking hebben op Israël, het land, Jeruzalem en het toekomstige Koninkrijk worden dan “vergeestelijkt” en op de kerk toegepast.
Maar daarmee wordt niet alleen Israël van zijn beloften beroofd; ook de unieke positie van de Gemeente raakt uit beeld.
De Gemeente hoeft helemaal niet Israël te worden om een buitengewoon heerlijke positie te hebben.
Haar roeping is namelijk hemels.
Een hemelse roeping
Paulus schrijft:
“Maar onze wandel is in de hemelen, waaruit wij ook den Zaligmaker verwachten, namelijk den Heere Jezus Christus;” (Filippenzen 3:20, STV)
En:
“Gezegend zij de God en Vader van onzen Heere Jezus Christus, Die ons gezegend heeft met alle geestelijke zegening in den hemel in Christus.” (Efeze 1:3, STV)
De positie van de Gemeente wordt dus niet bepaald door aardse macht, politieke invloed of maatschappelijke status.
Dat is een belangrijke correctie op allerlei vormen van christendom waarin men leert dat de kerk geroepen zou zijn om de wereld over te nemen, maatschappelijk te domineren of het Koninkrijk van God op aarde te vestigen.
De Gemeente heeft een andere, hogere roeping.
Zij behoort bij de verworpen maar inmiddels verheerlijkte Christus.
Het Hoofd bevindt Zich in de hemel.
Het burgerschap is in de hemel.
De zegeningen zijn in Christus in de hemel.
En de verwachting is vanuit de hemel.
Dat is een radicaal ander perspectief.
De Gemeente was een verborgenheid
Paulus spreekt meerdere malen over een “verborgenheid”. Een begrip dat bij sommigen voor veel onbegrip zorgt.
Daarmee bedoelt hij niet iets geheimzinnigs of mystieks, maar eenvoudig een waarheid die God eerder niet bekendgemaakt had zoals Hij die later heeft geopenbaard.
Paulus schrijft:
“En allen te verlichten, dat zij mogen verstaan, welke de gemeenschap der verborgenheid zij, die van alle eeuwen verborgen is geweest in God, Welke alle dingen geschapen heeft door Jezus Christus;” (Efeze 3:9, STV)
Dit verklaart waarom de Gemeente niet eenvoudig gezocht en gevonden kan worden in alle oudtestamentische profetieën over Israël.
Gods voornemen met de Gemeente was in Hem verborgen en werd later geopenbaard.
Juist daarom is het gevaarlijk om Israël en de Gemeente zonder onderscheid in elkaar te schuiven.
Dan verdwijnt namelijk precies dat bijzondere karakter waarvan Paulus zegt dat het een verborgenheid was.
De Gemeente is een woonplaats van God
De Gemeente is niet alleen een Lichaam. Zij wordt ook voorgesteld als een geestelijke tempel.
“Op Welken het gehele gebouw, bekwamelijk samengevoegd zijnde, opwast tot een heiligen tempel in den Heere; Op Welken ook gij mede gebouwd wordt tot een woonstede Gods in den Geest.” (Efeze 2:21-22, STV)
Ook hier is het verschil met menselijke religie enorm.
Onder het oude verbond stond de tempel op een geografische plaats.
In de huidige bedeling woont God door Zijn Geest in Zijn Gemeente.
Daarom is een kerkgebouw op zichzelf nooit “het huis van God” in dezelfde betekenis waarin de tempel dat onder Israël was.
Het huis van God bestaat uit levende stenen.
“Zo wordt gij ook zelven, als levende stenen, gebouwd tot een geestelijk huis, tot een heilig priesterdom, om geestelijke offeranden op te offeren, die Gode aangenaam zijn door Jezus Christus.” (1 Petrus 2:5, STV)
Dat heeft verstrekkende gevolgen voor onze kijk op kerk-zijn.
Geen geestelijke elite binnen het Lichaam
Als we goed begrijpen wat het Lichaam van Christus is, wordt ook duidelijk hoe vreemd een systeem van geestelijke rangen en standen eigenlijk is.
Paulus vergelijkt de Gemeente met één lichaam waarin vele leden verschillende functies hebben.
Niet ieder lid doet hetzelfde. Niet iedere gave is hetzelfde. Niet iedere taak is hetzelfde.
Maar verschil in functie betekent geen verschil in geestelijke waarde.
“Want gelijk het lichaam één is, en vele leden heeft, en al de leden van dit ene lichaam, vele zijnde, maar één lichaam zijn, alzo ook Christus.” (1 Korinthe 12:12, STV)
Dat laat geen ruimte voor profileringsdrang.
De Gemeente heeft één Hoofd.
Niet een apostel.
Niet een profeet.
Niet een voorganger.
Niet een gezalfde leider.
Maar Christus.
Menselijke bedieningen hebben alleen betekenis voor zover zij het Lichaam dienen en de leden helpen groeien tot geestelijke volwassenheid.
Zodra gelovigen structureel afhankelijk worden gemaakt van bijzondere leiders, “gezalfden” of geestelijke specialisten, wordt het Bijbelse beeld omgedraaid
Bediening behoort het Lichaam op te bouwen, niet zichzelf.
De Gemeente leeft onder, door en uit Genade
Ook dit behoort tot de identiteit.
“Want de zonde zal over u niet heersen; want gij zijt niet onder de wet, maar onder de genade.” (Romeinen 6:14, STV)
Dat betekent niet dat het leven van de gelovige er niet toe doet. Integendeel.
Genade redt niet alleen; genade onderwijst.
“Want de zaligmakende genade Gods is verschenen aan alle mensen. En onderwijst ons, dat wij, de goddeloosheid en de wereldse begeerlijkheden verzakende, matiglijk en rechtvaardiglijk en godzaliglijk leven zouden in deze tegenwoordige wereld;” (Titus 2:11-12, STV)
De Gemeente wordt daarom niet gevormd door mensen die door nauwgezette wetsbetrachting en inspanning proberen God gunstig te stemmen.
Zij bestaat uit mensen die uit genade behouden zijn en vanuit die genade leren wandelen.
Waarom dit onderscheid vandaag zo belangrijk is
Dit is geen abstract leerstellig onderwerp.
Als niet meer duidelijk is wat de Gemeente eigenlijk is, ontstaan vrijwel vanzelf allerlei verschuivingen.
Dan wordt de Gemeente een organisatie die succes moet hebben.
Leiders worden bestuurders of geestelijke beroemdheden.
Gemeenteopbouw wordt organisatiegroei.
Geestelijke vrucht wordt meetbaar gemaakt in bezoekersaantallen.
Roeping wordt invloed.
Dienstbaarheid wordt profilering.
En het Hoofd raakt langzaam maar zeker uit beeld.
Maar het Nieuwe Testament tekent een heel ander beeld.
Christus is het Hoofd.
De gelovigen zijn Zijn leden.
De Heilige Geest vormt hen tot één Lichaam.
Genade is de grondslag waarop zij staan.
De hemel bepaalt hun positie en verwachting.
Dan wordt de vraag niet langer:
Hoe maken wij onze kerk groot?
De vraag wordt:
Hoe wordt Christus verheerlijkt?
De Gemeente is eigendom van Christus
Misschien ligt daarin uiteindelijk de eenvoudigste en tegelijk diepste waarheid.
De Gemeente is Zijn Gemeente.
Hij heeft haar lief.
Hij heeft Zich voor haar gegeven.
“Gij mannen, hebt uw eigen vrouwen lief, gelijk ook Christus de Gemeente liefgehad heeft, en Zichzelven voor haar heeft overgegeven;” (Efeze 5:25, STV)
Daarom mag niemand, onder geen voorwaarde, zich de Gemeente toe-eigenen.
Geen leider kan zeggen:
“mijn gemeente”
alsof zij van hem is.
Geen denominatie bezit het Lichaam van Christus.
Geen beweging heeft het alleenrecht op Gods werk.
Christus kocht.
Christus bouwt.
Christus voedt
Christus heiligt.
Christus is het Hoofd.
En te Zijner tijd zal Christus haar tot Zich nemen.
Wat is dan wél de Gemeente van Jezus Christus
Samengevat kunnen we daarom zeggen:
De Gemeente van Jezus Christus is het door God gevormde hemelse volk, de Gemeente der eerstgeborenen, wedergeboren gelovigen uit Jood en heiden, die door de Heilige Geest tot één Lichaam met de opgestane en verheerlijkte Christus zijn verbonden. Christus is het Hoofd en de levensbron van dit Lichaam. De Gemeente leeft onder Genade, is een woonplaats van God door de Geest, deelt in Christus’ hemelse positie en verwachting en moet onderscheiden worden van Israël.
Dat is vele malen rijker dan “naar de kerk gaan”.
Wie in Christus is, behoort tot iets dat mensen nooit zouden kunnen bouwen.
Tot Zijn Lichaam.
En daarom hoort in de Gemeente uiteindelijk maar Eén centraal te staan:
de Here Jezus Christus.
zie ook:
