Het probleem ligt niet bij de Bijbel
Is de Bijbel echt een moeilijk boek? Dat wordt vaak beweerd. Zelfs sommige christenen zeggen dat zij de Schrift ingewikkeld, tegenstrijdig of ontoegankelijk vinden.
Ze lezen losse gedeelten, begrijpen de samenhang niet en besluiten uiteindelijk dat diepgaande Bijbelstudie alleen iets is voor predikanten, theologen of bijzonder begaafde mensen.
Maar misschien moeten we de vraag omdraaien.
Is de Bijbel onbegrijpelijk, of hebben we geleerd hem verkeerd te lezen?
Het probleem ligt vaak niet bij de Schrift, maar bij de bril waardoor we hem bekijken. Kerkelijke tradities, menselijke leerstellingen, populaire preken en vertrouwde uitlegmodellen hebben ons denken soms zo sterk gevormd, dat we nauwelijks nog onbevangen lezen wat er echt staat.
We komen dan niet naar de Bijbel om te leren, maar om bevestigd te worden.
We onderzoeken niet wat God zegt, maar zoeken teksten die ondersteunen wat we al geloven.
Dat is geen Bijbelstudie. Dat is het gebruiken van de Bijbel als kapstok voor onze eigen overtuigingen.
De Bijbel wordt moeilijk wanneer we hem niet laten spreken
Veel vermeende tegenstrijdigheden ontstaan doordat teksten uit hun verband worden gehaald. Een vers wordt geciteerd zonder te vragen:
- Wie spreekt hier?
- Tot wie wordt gesproken?
- Onder welke omstandigheden?
- Over welke tijd gaat het?
- Wat staat er vóór en na deze tekst?
- Hoe wordt hetzelfde onderwerp elders in de Schrift behandeld?
Wie deze vragen overslaat, kan de Bijbel vrijwel alles laten zeggen.
De Schrift wordt dan een verzameling losse spreuken, morele lessen en inspirerende gedachten. Iedere prediker kiest enkele passende teksten, voegt daar een eigen boodschap aan toe en noemt het vervolgens Bijbelverkondiging.
Maar een tekst is geen stukje klei dat wij naar eigen wens mogen vormen.
De Bijbel heeft een eigen boodschap, een eigen opbouw en een eigen woordgebruik. Wie die samenhang negeert, maakt het Boek niet eenvoudiger, maar juist onbegrijpelijker.
Traditie kan het Woord verduisteren
Kerkelijke traditie wordt vaak behandeld alsof zij onaantastbaar is. Wat generaties lang geleerd is, wordt niet meer onderzocht. Men veronderstelt dat iets Bijbels is omdat het vertrouwd klinkt.
Maar vertrouwd is niet hetzelfde als Bijbels.
De Heere Jezus waarschuwde al voor het gevaar van menselijke overleveringen:
“Makende alzo Gods woord krachteloos door uw inzetting, die gij ingezet hebt” (Markus 7:13, STV).
Dat is scherpe taal.
Menselijke traditie kan Gods Woord krachteloos maken. Niet omdat het Woord werkelijk zijn kracht verliest, maar omdat de betekenis ervan wordt bedekt door verklaringen die men belangrijker is gaan vinden dan wat er geschreven staat.
Een kerkelijke belijdenis kan behulpzaam zijn. Een commentaar kan inzicht geven. Een prediker kan helpen. Maar géén van deze staat boven de Schrift.
Zodra een systeem bepaalt wat een tekst mág betekenen, is de Bijbel niet langer de hoogste autoriteit. Dan is het systeem de autoriteit geworden en dient de Schrift slechts als bewijsboek.
De Bijbel is niet geschreven voor een geestelijke elite
Sommigen wekken de indruk dat alleen theologisch geschoolde mensen de Bijbel goed kunnen begrijpen. Natuurlijk kunnen kennis van taal, geschiedenis en achtergrond behulpzaam zijn. Maar de Schrift is niet gegeven aan een kleine academische bovenlaag.
Paulus schreef niet aan hoogleraren, maar aan gemeenten. Zijn brieven moesten worden gelezen, onderzocht en toegepast door gewone gelovigen.
Ook de gelovigen in Beréa worden geprezen omdat zij zelf controleerden of de prediking overeenkwam met de Schrift:
“En dezen waren edeler dan die te Thessalonica waren, als die het woord ontvingen met alle toegenegenheid, onderzoekende dagelijks de Schriften, of deze dingen alzo waren” (Handelingen 17:11, STV).
Zij namen zelfs het onderwijs van Paulus niet klakkeloos aan.
Zij onderzochten dagelijks of zijn woorden juist waren.
Dát is gezonde Bijbelstudie. Niet blind vertrouwen op de spreker, maar alles toetsen aan het geschreven Woord.
Wie vandaag zegt dat gewone gelovigen niet zelf mogen beoordelen wat er gepredikt wordt, spreekt niet in de geest van Beréa. Geestelijk gezag ontslaat niemand van toetsing.
Onderzoekt de Schriften
De Heere Jezus zei:
“Onderzoekt de Schriften; want gij meent in dezelve het eeuwige leven te hebben; en die zijn het, die van Mij getuigen” (Johannes 5:39, STV).
Hij zei niet slechts: lees af en toe selectief een vers.
Hij zei: onderzoek.
Onderzoeken vraagt aandacht, inspanning en volharding. Het betekent dat wij teksten vergelijken, woorden volgen en onderwerpen door de gehele Schrift heen bestuderen.
Dat wordt ook wel Schrift met Schrift vergelijken genoemd.
Een Bijbels begrip moet in de eerste plaats door de Bijbel zelf worden verklaard. Niet door modern taalgebruik, niet door kerkelijke gewoonte en niet door onze persoonlijke associaties.
Wanneer wij willen weten wat de Schrift bedoelt met begrippen als Koninkrijk, gemeente, wet, genade, oordeel, profetie of de dag des Heeren, moeten wij onderzoeken hoe die begrippen in de Schrift gebruikt worden.
Daarbij geldt:
Een losse tekst kan een indruk geven. De gezamenlijke Schriftplaatsen geven de leer.
De dag des Heeren is niet zomaar de zondag
Een aansprekend voorbeeld is de uitdrukking “de dag des Heeren”.
Sommige christenen denken daarbij automatisch aan de zondag. Maar wanneer we de plaatsen onderzoeken waar deze uitdrukking voorkomt, zien we iets anders.
De profeten spreken over de dag des Heeren als een tijd van oordeel, duisternis, verbolgenheid en Gods openlijke ingrijpen in de geschiedenis. Paulus schrijft dat deze dag komt als een dief in de nacht. Petrus verbindt hem met ingrijpende oordelen over hemel en aarde.
“Want gij weet zelven zeer wel, dat de dag des Heeren alzo zal komen, gelijk een dief in den nacht” (1 Thessalonicenzen 5:2, STV).
“Maar de dag des Heeren zal komen als een dief in den nacht, in welken de hemelen met een gedruis zullen voorbijgaan, en de elementen branden zullen en vergaan, en de aarde en de werken die daarin zijn, zullen verbranden” (2 Petrus 3:10, STV).
De Schrift gebruikt deze uitdrukking dus niet als een eenvoudige benaming voor de wekelijkse zondag.
Toch kan een kerkelijk gebruik zo ingeburgerd raken, dat bijna niemand meer onderzoekt of het werkelijk overeenkomt met de Bijbel.
Dit voorbeeld laat precies zien waarom de Bijbel moeilijk lijkt. Niet omdat de Schrift onduidelijk spreekt, maar omdat wij een betekenis hebben meegekregen die wij niet meer toetsen.
Geestelijke dingen worden geestelijk onderscheiden
De Bijbel is geen gewoon boek. Dat betekent niet dat de woorden geen normale betekenis hebben, maar wel dat geestelijk inzicht niet uitsluitend het product is van menselijke intelligentie.
Paulus schrijft:
“Maar de natuurlijke mens begrijpt niet de dingen die des Geestes Gods zijn; want zij zijn hem dwaasheid, en hij kan ze niet verstaan, omdat zij geestelijk onderscheiden worden” (1 Korinthe 2:14, STV).
Een mens kan buitengewoon geleerd zijn en toch de kern van Gods openbaring missen. Hij kan Hebreeuws en Grieks beheersen, historische achtergronden kennen en dikke commentaren schrijven, terwijl hij de Persoon en het werk van Christus niet werkelijk verstaat.
Daartegenover kan een eenvoudige gelovige, afhankelijk van God en bereid om Schrift met Schrift te vergelijken, diep inzicht ontvangen.
Dat is geen pleidooi tegen studie. Het is een waarschuwing tegen hoogmoed.
Kennis zonder geloof kan analyseren, maar niet geestelijk verstaan.
Christus is de sleutel tot de Schrift
De Bijbel is geen verzameling losstaande godsdienstige verhalen. De Schrift getuigt van Christus.
Na Zijn opstanding sprak de Heere Jezus met de Emmaüsgangers:
“En begonnen hebbende van Mozes en van al de profeten, legde Hij hun uit, in al de Schriften, hetgeen van Hem geschreven was” (Lukas 24:27, STV).
Hij liet zien dat Wet, Profeten en Psalmen over Hem spraken.
Wie Christus uit het centrum verwijdert, maakt de Bijbel tot een boek van menselijke prestaties. Dan gaan de geschiedenissen vooral over dapper zijn als David, volhouden als Job en vertrouwen als Abraham.
Maar de Schrift is niet maar een verzameling voorbeelden waarmee wij onszelf moeten verbeteren.
Hjj openbaart Gods heilsplan in Christus.
Hij is de sleutel tot de Schrift. Hij is het onderwerp van de profetie, de vervulling van de beloften, de inhoud van de typen en het middelpunt van Gods voornemen.
Niet alles is rechtstreeks tot ons geschreven
Een belangrijke oorzaak van verwarring is dat men ervan uitgaat dat iedere Bijbeltekst rechtstreeks over de christelijke gemeente spreekt.
Maar de Bijbel richt zich tot verschillende groepen en spreekt over verschillende tijden, verbonden en verantwoordelijkheden.
Israël is niet hetzelfde als de Gemeente.
De wet van Mozes is niet de leefregel voor het lichaam van Christus.
Profetieën over het land, Jeruzalem en de troon van David mogen niet zomaar op de kerk worden toegepast.
Alles in de Bijbel is voor ons onderwijs geschreven, maar niet alles is rechtstreeks aan ons gericht.
Paulus vermaant Timotheüs:
“Benaarstig u om uzelven Gode beproefd voor te stellen, een arbeider die niet beschaamd wordt, die het Woord der waarheid recht snijdt” (2 Timotheüs 2:15, STV).
Het Woord recht snijden betekent onderscheid maken waar de Schrift onderscheid maakt.
Wanneer alles op één hoop wordt gegooid, ontstaan tegenstrijdigheden. Geboden aan Israël worden aan de Gemeente opgelegd. Aardse beloften worden vergeestelijkt. Profetische oordelen worden op het persoonlijke geloofsleven toegepast. Verzen over het Koninkrijk worden gebruikt voor kerkelijke ambities.
Daarna zegt men dat de Bijbel moeilijk is.
Maar de verwarring is niet door de Schrift veroorzaakt.
De Bijbel corrigeert ook
Echte Bijbelstudie kan confronterend zijn. Wie werkelijk onderzoekt wat er staat, zal ontdekken dat sommige vertrouwde overtuigingen niet houdbaar zijn.
Dat kan pijn doen.
Mensen zijn vaak emotioneel verbonden met hun kerkelijke achtergrond, geliefde predikers en aangeleerde leerstellingen. Wanneer een Bijbeltekst daarmee botst, ontstaat de verleiding om de tekst aan te passen.
Men vergeestelijkt wat er letterlijk staat.
Men verklaart een duidelijke uitspraak tijdgebonden.
Men zegt dat de oorspronkelijke taal eigenlijk iets anders bedoelt.
Men beroept zich op traditie.
Men beweert dat het onderwerp te ingewikkeld is.
Maar soms is de tekst niet ingewikkeld. Soms is hij vooral ongewenst duidelijk.
De vraag is dan niet of wij de Bijbel begrijpen, maar of wij bereid zijn hem te geloven.
Begin gewoon bij wat geschreven staat
Wie de Bijbel wil begrijpen, moet eenvoudig beginnen:
Lees wat er staat.
Lees het in zijn verband.
Vergelijk het met andere Schriftplaatsen.
Let op tot wie gesproken wordt.
Maak onderscheid tussen Israël, de volkeren en de Gemeente.
Maak onderscheid tussen wet en genade.
Maak onderscheid tussen profetie en verborgenheid.
Laat duidelijke Schriftplaatsen licht werpen op moeilijkere gedeelten.
En wees bereid om menselijke tradities los te laten wanneer zij met de Schrift in strijd blijken te zijn.
De Bijbel hoeft geen gesloten boek te blijven.
God heeft Zijn Woord niet gegeven om Zijn waarheid voor gelovigen te verbergen. Hij heeft het gegeven om Zichzelf, Zijn Zoon en Zijn voornemen bekend te maken.
“Uw woord is een lamp voor mijn voet, en een licht voor mijn pad” (Psalm 119:105, STV).
Een lamp is niet bedoeld om duisternis te veroorzaken.
Een licht is niet bedoeld om mensen te laten verdwalen.
Niet de Bijbel, maar onze bril is vaak het probleem
Is de Bijbel echt een moeilijk boek?
Sommige gedeelten vragen zeker zorgvuldige studie. Niet iedere tekst is onmiddellijk eenvoudig. Maar dat is iets anders dan beweren dat de Bijbel als geheel onbegrijpelijk is.
De grootste hindernis is vaak niet de tekst, maar onze houding tegenover de tekst.
Wij willen bevestigd worden, maar niet gecorrigeerd.
Wij willen troost, maar geen leer.
Wij willen toepassingen, maar geen nauwkeurige uitleg.
Wij willen een krachtige boodschap, maar niet altijd weten wat er werkelijk geschreven staat.
Zolang die houding niet verandert, blijft de Bijbel voor ons gesloten.
Niet omdat God niet duidelijk gesproken heeft, maar omdat wij weigeren werkelijk te luisteren.
Leg daarom de kerkelijke bril af. Leg populaire slogans terzijde. Laat menselijke systemen niet bepalen wat de Schrift mag zeggen.
Open de Bijbel.
Lees aandachtig.
Onderzoek dagelijks.
Vergelijk Schrift met Schrift.
En laat het Woord van God het laatste woord hebben.
