Waarom zoveel aandacht voor de duivel, terwijl Christus de overwinning al heeft behaald?
Het valt me steeds weer op. In evangelische en vooral pinkster- en charismatische kringen wordt regelmatig gesproken over demonen, demonische activiteiten, geestelijke gebondenheid en bevrijdingsbediening. Soms lijkt het alsof achter vrijwel ieder probleem een demonische macht schuilgaat die eerst moet worden aangepakt voordat een christen echt vrij kan leven.
Ziekte? Misschien een demon. Angst? Een demonische gebondenheid. Problemen in het gezin? Mogelijk een generatievloek. Tegenslag in het leven? Een aanval van de vijand.
En voor je het weet, draait een belangrijk deel van het geloofsleven om het herkennen, bestrijden, binden en uitdrijven van demonische machten.
Maar is dat eigenlijk wel Bijbels?
In andere kringen, waaronder de klassieke Maranatha- en vergaderingstraditie, hoor je doorgaans veel minder over dit soort zaken. Daar ligt de nadruk veel meer op het volbrachte werk van de Here Jezus Christus, de positie van de gelovige in Hem en de verwachting van Zijn wederkomst.
Dat verschil is niet maar een kwestie van smaak of kerkelijke cultuur. Er ligt een belangrijk leerstellig onderscheid aan ten grondslag.
Wat zeggen de Evangeliën zoal over demonen? Waarom komen we in Handelingen nog demonuitdrijvingen tegen? En waarom vinden we in de brieven aan de Gemeente geen opdracht tot een afzonderlijke bevrijdingsbediening?
Laten we de Bijbel zelf laten spreken.
Demonen uitdrijven in de Evangeliën: waarom deed Jezus dat?
Iemand die de Bijbel serieus neemt, zal het bestaan van satan en demonische machten niet ontkennen. De Evangeliën spreken er duidelijk over.
De Here Jezus dreef demonen uit, bevrijdde mensen van onreine geesten en demonstreerde daarmee Zijn macht over het rijk van de duisternis.
De vraag die ik wil stellen is:
waarom deed Hij dat?
Was Zijn bedoeling dan om een voorbeeld te geven van een bevrijdingsbediening die iedere christelijke gemeente vervolgens zou moeten invullen?
Of hadden deze wonderen een bijzondere betekenis binnen Zijn bediening als de beloofde Messias van Israël?
In Mattheüs 10 zendt de Here Jezus Zijn twaalf discipelen uit. Zij krijgen onder meer de opdracht zieken te genezen en demonen uit te drijven.
Maar let op de woorden die daaraan voorafgaan.
Mattheüs 10:5-6:
“Deze twaalf heeft Jezus uitgezonden, en hun bevel gegeven, zeggende: Gij zult niet heengaan op den weg der heidenen, en gij zult niet ingaan in enige stad der Samaritanen; Maar gaat veel meer heen tot de verloren schapen van het huis Israëls.” (STV)
Dat is duidelijk.
De discipelen worden op dat moment niet naar alle volken gezonden, maar uitdrukkelijk naar Israël.
En wat moeten zij verkondigen?
Mattheüs 10:7:
“En heengaande predikt, zeggende: Het Koninkrijk der hemelen is nabij gekomen.” (STV)
Dat is de context.
De Messias was gekomen. Het beloofde Koninkrijk werd aangekondigd. En de wonderen die Christus en Zijn discipelen verrichtten, getuigden van de macht en autoriteit van de Koning.
Dat blijkt ook uit Mattheüs 12:28:
“Maar indien Ik door den Geest Gods de duivelen uitwerp, zo is dan het Koninkrijk Gods tot u gekomen.” (STV)
Het uitdrijven van demonen stond dus rechtstreeks in verband met de openbaring van de Messias en de aankondiging van het Koninkrijk.
De wonderen waren niet bedoeld om de aandacht op demonen te vestigen, maar op Christus!
Dat is een onderscheid dat we goed moeten bewaren.
De macht van Christus, niet de macht van de duivel
De geschiedenis van de bezetene in Markus 5.
Deze man verkeerde in een verschrikkelijke toestand. Hij leefde tussen de graven, kon niet gebonden worden en werd door demonische machten beheerst.
Maar zodra de Here Jezus verschijnt, blijkt Wie werkelijk het gezag heeft.
De demonen kunnen niets beginnen zonder Zijn toestemming.
Wat leert dit verhaal ons?
Dat wij ons uitgebreid moeten verdiepen in demonische hiërarchieën, hun namen en hun werkwijzen?
Nee.
De geschiedenis toont de absolute macht van de Zoon van God.
En dat is exact waar sommige moderne bevrijdingsbedieningen de aandacht van afleiden. Er wordt soms eindeloos gesproken over de activiteiten van satan, alsof christenen voortdurend moeten ontdekken welke demon achter welk probleem zit.
Maar de Bijbel brengt geen Evangelie van demonische dreiging.
De Bijbel verkondigt Jezus Christus, Die macht heeft over alle overheden en machten.
Handelingen is niet alleen geschiedenis, maar ook een overgangsboek
Hier komen we bij een bijzonder belangrijk punt dat in veel charismatische Schriftuitleg onvoldoende of zelfs geen aandacht krijgt.
Het boek Handelingen is niet alleen een verslag van gebeurtenissen uit de begintijd van het christendom.
Het is ook een overgangsboek in de heilsgeschiedenis.
We zien de overgang van de bediening aan Israël naar de wereldwijde verkondiging van het Evangelie en de ontwikkeling van de Gemeente als het Lichaam van Christus.
Aanvankelijk ligt de nadruk op Jeruzalem en Israël. Petrus neemt een vooraanstaande plaats in. Later bereikt het Evangelie Samaria en de heidenen. Vervolgens komt de bediening van Paulus steeds nadrukkelijker naar voren.
De Gemeente ontstaat op de Pinksterdag, maar het onderwijs over haar bijzondere hemelse positie en roeping wordt vooral in de apostolische brieven ontvouwd.
Dat onderscheid is zeer belangrijk.
Inderdaad, ook in Handelingen worden demonen uitgedreven.
In Handelingen 8 lezen we dat onreine geesten mensen verlaten tijdens de bediening van Filippus.
In Handelingen 16 drijft Paulus een waarzeggende geest uit een dienstmaagd.
En in Handelingen 19 lezen we over buitengewone wonderen door de handen van Paulus.
Dus nee, het uitdrijven van demonen hield niet meteen op na de hemelvaart van Christus.
Maar daarmee is niet aangetoond dat iedere christelijke gemeente een bevrijdingsbediening hoort te hebben.
Een gebeurtenis die de Schrift beschrijft, is daarmee niet meteen een opdracht die de Schrift voorschrijft.
Dat onderscheid wordt nogal eens vergeten.
Beschrijving is geen voorschrift
In Handelingen 19:11 lezen we:
“En God deed ongewone krachten door de handen van Paulus;” (STV)
Let op dat woord: ongewone.
Het gaat hier om bijzondere gebeurtenissen tijdens de apostolische bediening.
Zelfs zweetdoeken en gordeldoeken die met Paulus in aanraking waren geweest, werden naar zieken gebracht, waarna ziekten en boze geesten weken.
Maar wie zou op grond daarvan durven beweren dat iedere gemeente vandaag een bediening met zweetdoeken moet organiseren?
Toch wordt met andere gebeurtenissen uit Handelingen wel zo geredeneerd.
Men leest dat iets gebeurde en concludeert dan dat het dus ook vandaag moet gebeuren.
Maar zo werkt het niet.
We moeten vragen aan wie iets werd gezegd, in welke omstandigheden het plaatsvond, welk doel het diende en of het later als blijvende opdracht aan de Gemeente wordt onderwezen.
Anders maken we van het boek Handelingen een handboek met voorbeelden waaruit iedereen naar believen een eigen bediening kan samenstellen.
En dan is de stap naar allerlei exotische praktijken niet groot meer.
Wat leren de brieven aan de Gemeente over demonen?
Nu komen we bij wat mij betreft het meest overtuigende gedeelte van dit onderwerp.
Wanneer Paulus schrijft aan de Gemeente, bespreekt hij uitvoerig het christelijke leven.
Hij heeft het over rechtvaardiging, heiliging, het vlees, de nieuwe mens, het wandelen door de Geest, de geestelijke strijd, het gebed en de volwassenheid van de gelovige.
Hij waarschuwt ook uitdrukkelijk voor de satan.
Maar waar vinden we in zijn brieven de opdracht om demonen uit wedergeboren gelovigen te drijven?
Waar onderwijst hij dat christenen ‘generatievloeken’ moeten verbreken?
Waar vinden we instructies om ‘territoriale geesten’ te binden?
Waar lezen we dat geestelijke volwassenheid afhankelijk is van een ‘bijzondere bevrijdingsbediening’?
Nergens.
En dat is opmerkelijk, temeer omdat Paulus zoveel aandacht besteedt aan de geestelijke wandel van de gelovige.
Uiteraard moeten we voorzichtig zijn met argumenten die uitsluitend gebaseerd zijn op wat ergens niet staat.
Maar hier gaat het om meer dan zwijgen.
De apostel geeft namelijk wél uitvoerig onderwijs over hoe de gelovige tegenover de duivel en zijn listen hoort te staan.
En dat onderwijs ziet er anders uit dan wat in bepaalde bevrijdingsbedieningen wordt gepraktiseerd.
Efeze 6: de geestelijke strijd is reëel, maar hoe voeren we die?
Efeze 6 wordt vaak terecht aangehaald wanneer het gaat over geestelijke strijd.
Paulus schrijft in Efeze 6:12:
“Want wij hebben den strijd niet tegen vlees en bloed, maar tegen de overheden, tegen de machten, tegen de geweldhebbers der wereld der duisternis dezer eeuw, tegen de geestelijke boosheden in de lucht.” (STV)
Daar valt niets op af te dingen.
De geestelijke strijd is reëel.
Maar kijk eens aandachtig naar wat Paulus vervolgens schrijft.
Hij spreekt over de gehele wapenrusting Gods.
Waaruit bestaat die?
Uit waarheid, gerechtigheid, de bereidheid van het Evangelie des vredes, geloof, zaligheid, het Woord van God en gebed.
En waartoe dient deze wapenrusting?
Om staande te blijven tegenover de listen van de duivel.
Niet om voortdurend demonen op te sporen en te identificeren.
Niet om met demonische machten in gesprek dan wel in gevecht te gaan.
Niet om allerlei geestelijke gebieden te veroveren.
En evenmin om elke tegenslag in het leven als een demonische aanval te bestempelen.
Paulus leert ons niet hoe wij demonen moeten bevelen, maar hoe wij in de waarheid van God moeten standhouden.
Dat is een wezenlijk verschil.
En misschien mogen we ons ook wel afvragen waarom sommige predikers zoveel aandacht besteden aan manieren van geestelijke oorlogsvoering die Paulus helemaal niet onderwijst.
De gelovige is al verlost uit de macht van de duisternis
Hier ligt een sterke bemoediging.
Kolossenzen 1:13 zegt:
“Die ons getrokken heeft uit de macht der duisternis, en overgezet heeft in het Koninkrijk van den Zoon Zijner liefde;” (STV)
Let eens op de werkwoordsvormen.
God heeft ons getrokken uit de macht van de duisternis.
Hij heeft ons overgezet in het Koninkrijk van Zijn geliefde Zoon.
Dat is geen toekomstige mogelijkheid. Het is een volbracht feit.
En in Kolossenzen 2:10 lezen we:
“En gij zijt in Hem volmaakt, Die het Hoofd is van alle overheid en macht;” (STV)
Wat een geweldige waarheid!
De gelovige is in Christus tot volheid gebracht.
Niet omdat hij inmiddels alle mogelijke demonen heeft laten uitdrijven.
Niet omdat iemand alle zogenaamde generatievloeken over zijn leven heeft verbroken.
Maar omdat hij in Christus is.
Dat betekent niet dat een gelovige nooit meer verzocht, misleid of aangevallen kan worden. De Schrift leert duidelijk het tegendeel.
Maar beïnvloeding en verzoeking zijn iets anders dan demonische bezetenheid.
De gedachte dat een wedergeboren gelovige door demonen bewoond wordt en daarom een bijzondere uitdrijving nodig heeft, kan niet uit Bijbels onderwijs worden afgeleid.
Wie dat toch leert, zal daarvoor een duidelijke Bijbelse basis moeten geven.
Een indrukwekkend getuigenis is daarvoor niet genoeg.
Een bijzondere ervaring ook niet.
De werken van het vlees; niet iedere zonde is een demon
Nog een belangrijk punt.
In sommige charismatische kringen wordt gemakkelijk gesproken over ‘een geest van angst’, ‘een geest van jaloezie’,’een geest van boosheid’, ‘een geest van verslaving’ of ‘een geest van onreinheid’.
Maar wat zegt Paulus?
In Galaten 5 spreekt hij over de werken van het vlees.
Daaronder vallen onder meer vijandschappen, twist, nijdigheid, toorn en dronkenschappen.
Hij noemt deze dingen niet demonische gebondenheden.
Hij noemt ze werken van het vlees.
En wat is zijn antwoord?
Galaten 5:16:
“En ik zeg: Wandelt door den Geest en volbrengt de begeerlijkheid des vleses niet.” (STV)
Wandel door de Geest
De gelovige wordt opgeroepen te leven vanuit zijn nieuwe positie in Christus.
Dat vraagt geloof, kennis van Gods Woord en een wandel in afhankelijkheid van de Heilige Geest.
Wie iedere zondige neiging aan een demon toeschrijft, loopt het gevaar de verantwoordelijkheid van de gelovige zelf weg te nemen.
En wie iedere ziekte, angststoornis of psychische klacht demonisch verklaart, kan mensen bovendien ernstig beschadigen.
Laten we daar a.u.b voorzichtig mee zijn!
Een mens die lijdt, heeft geen behoefte aan ongefundeerde beschuldigingen over ‘verborgen demonische machten’.
Hij heeft behoefte aan waarheid, liefde, zorg en waar nodig deskundige hulp.
En bovenal mag hij gewezen worden op de Genade en trouw van God.
Generatievloeken en bevrijdingsgebeden: waar staat dat dan?
Een andere terugkerende gedachte is dat christenen gebonden kunnen blijven door zonden van hun voorouders.
Daarom zouden generatievloeken verbroken moeten worden door speciale gebeden of bevrijdingsrituelen.
Maar waar vinden we die opdracht in de brieven aan de Gemeente?
Paulus schrijft in Galaten 3:13:
“Christus heeft ons verlost van den vloek der wet, een vloek geworden zijnde voor ons; want er is geschreven: Vervloekt is een iegelijk, die aan het hout hangt.” (STV)
Dit vers spreekt specifiek over de vloek van de Wet. We moeten het dus niet zomaar gebruiken om iedere mogelijke vorm van erfelijke belasting of de gevolgen van vroegere zonden weg te redeneren.
Maar het onderstreept wel dat onze verlossing rust op het volbrachte werk van Christus.
De apostelen leren nergens dat wedergeboren gelovigen eerst een inventarisatie van hun familiegeschiedenis moeten maken om verborgen geestelijke vloeken te ontdekken.
Toch wordt dat in sommige bedieningen voorgesteld als een noodzakelijke stap naar geestelijke vrijheid.
Waar zegt de Bijbel dat?
Een beroep op oudtestamentische teksten over de gevolgen van zonden in opeenvolgende generaties is nog geen bewijs dat de Gemeente een dergelijke bevrijdingspraktijk moet kennen.
Daarvoor is meer nodig dan een verzameling los aangehaalde Bijbelteksten.
Een leer wordt niet Bijbels doordat men er (veel) Bijbelteksten bij noemt, dat is dan pas het geval als die teksten, gelezen in hun verband, werkelijk leren wat men beweert.
De duivel krijgt soms meer aandacht dan Christus
Dit vind ik misschien wel het meest verontrustende gevolg van een overdreven nadruk op demonische activiteiten.
Een gelovige kan zo voortdurend bezig raken met wat satan mogelijk doet, dat hij nauwelijks nog toekomt aan de rijkdom van wat Christus heeft gedaan.
Er ontstaat een geloofsleven waarin men steeds opnieuw bevrijding zoekt.
Steeds opnieuw moeten gebondenheden worden verbroken.
Steeds opnieuw moeten geestelijke aanvallen worden afgeslagen.
Steeds opnieuw is er een nieuwe doorbraak nodig.
Maar wanneer is het dan genoeg?
Wanneer mag de gelovige eenvoudig rusten in het volbrachte werk van zijn Heiland?
Paulus schrijft in Kolossenzen 2:15:
“En de overheden en de machten uitgetogen hebbende, heeft Hij die in het openbaar tentoongesteld, en heeft door Hetzelve over hen getriomfeerd.” (STV)
Wie heeft overwonnen?
Christus!
Niet de bevrijdingsprediker.
Niet degene die de indrukwekkendste gebeden uitspreekt.
Niet degene die het hardst tegen demonen schreeuwt.
Christus heeft overwonnen.
En de gelovige mag weten dat hij verbonden is met deze overwinnende Heiland.
Dat is geen reden voor geestelijke laksheid Het is juist de grond voor een leven in geloof, waakzaamheid en dankbaarheid.
Waarom begint Paulus niet met geestelijke oorlogsvoering?
Lees de brief aan de Efeziërs eens in zijn geheel.
Paulus begint niet met satan.
Hij begint met Gods zegeningen in Christus.
Hij schrijft over onze uitverkiezing in Hem, onze verlossing door Zijn bloed, de vergeving van de misdaden en onze verzegeling met de Heilige Geest.
Vervolgens spreekt hij over onze levendmaking met Christus en onze hemelse positie in Hem.
Daarna volgt zijn onderwijs over de praktische wandel van de gelovige.
En pas tegen het einde van de brief komt de geestelijke wapenrusting ter sprake.
Dát is de volgorde van het apostolische onderwijs.
Eerst wat God in Christus voor ons heeft gedaan.
Dan wie wij in Christus zijn.
Vervolgens hoe wij behoren te wandelen. En binnen die wandel leren wij ook standhouden tegenover de listen van de duivel.
Wanneer een prediking deze volgorde omkeert en voortdurend begint bij de dreiging van satan, raakt de Bijbelse verhouding gemakkelijk zoek.
Dan wordt de gelovige niet opgebouwd in de kennis van Christus, maar mogelijk afhankelijk gemaakt van mensen die beweren bijzondere kennis te hebben van de demonische wereld.
En daar moeten we bijzonder kritisch op zijn.
Geestelijke volwassenheid, niet afhankelijkheid van bevrijdingsspecialisten
In Efeze 4 lezen we dat Christus gaven aan Zijn Gemeente heeft gegeven met het oog op de opbouw van het Lichaam.
Het doel daarvan is dat gelovigen opgroeien tot geestelijke volwassenheid.
Efeze 4:14:
“Opdat wij niet meer kinderen zouden zijn, die als de vloed bewogen en omgevoerd worden met allen wind der leer, door de bedriegerij der mensen, door arglistigheid, om listiglijk tot dwaling te brengen;” (STV)
Dat is een ernstige waarschuwing.
De bedoeling van Bijbels onderwijs is met name niet dat gelovigen steeds afhankelijker worden van bijzondere bedieningen en geestelijke specialisten.
Het doel is dat zij groeien in de kennis van Christus en leren onderscheiden wat waarheid en dwaling is.
En dat geldt ook voor het onderwijs over demonen en bevrijding.
Wanneer een christen voortdurend te horen krijgt dat hij mogelijk nog gebonden is, dat er verborgen vloeken over zijn leven liggen of dat hij zonder een bijzondere bevrijdingsbediening niet werkelijk vrij kan worden, dan mag hij vragen:
Waar leert de Schrift dat?
En als die vraag niet vanuit het Bijbelse onderwijs beantwoord kan worden, waarom zou hij zich dan aan zulke beweringen onderwerpen?
De Gemeente heeft geen nieuwe openbaringen nodig over vermeende demonische structuren, maar heeft behoefte aan gezond onderwijs uit het Woord van God.
Een woord van bemoediging voor wie bang is geworden
Misschien heb je zelf wel onderwijs gehad waardoor je voortdurend bang bent geworden voor demonische machten.
Misschien is je verteld dat bepaalde problemen in je leven wijzen op geestelijke gebondenheid.
Of dat je nog niet echt vrij bent zolang iemand niet voor je heeft gebeden om bepaalde vloeken te verbreken.
Dan wil ik je graag wijzen op de woorden van Romeinen 8:38-39:
“Want ik ben verzekerd, dat noch dood, noch leven, noch engelen, noch overheden, noch machten, noch tegenwoordige, noch toekomende dingen, Noch hoogte, noch diepte, noch enig ander schepsel ons zal kunnen scheiden van de liefde Gods, welke is in Christus Jezus, onzen Heere.” (STV)
Wat een geweldige zekerheid!
Paulus ontkent het bestaan van geestelijke machten niet.
Maar hij verkondigt dat geen enkele geschapen macht de gelovige kan scheiden van de liefde van God in Christus Jezus.
Dáár ligt onze zekerheid.
Niet in de kracht van onze gebeden.
Niet in de kennis van een bevrijdingsprediker.
Niet in het aantal geestelijke aanvallen dat wij menen te hebben afgeslagen.
Maar in Christus. In Hem alleen.
En daarom hoeven we niet steeds angstig rond te kijken naar wat de duivel mogelijk doet.
We mogen onze aandacht richten op Hem Die ons heeft liefgehad en Zichzelf voor ons heeft overgegeven.
Terug naar het Woord, terug naar Christus
Laat er geen misverstand over bestaan.
Satan bestaat. Demonische machten bestaan. De geestelijke strijd is reëel.
Maar dat betekent niet dat iedere hedendaagse leer over demonische gebondenheid, generatievloeken of bevrijdingsbediening daarmee ook Bijbels is.
De Evangeliën tonen ons de macht van de Messias, Die het Koninkrijk aan Israël aankondigde.
Handelingen beschrijft de bijzondere overgangsperiode waarin het Evangelie vanuit Jeruzalem zijn weg vond naar de volken en waarin de apostolische bediening met tekenen en wonderen gepaard ging.
De brieven aan de Gemeente geven ons vervolgens het leerstellige onderwijs over onze positie, roeping en wandel in Christus.
En daarin vinden we geen opdracht om een afzonderlijke bevrijdingsbediening op te bouwen waarin wedergeboren gelovigen voortdurend van demonen moeten worden verlost.
We vinden er wel de opdracht om te wandelen door de Geest, het Woord der waarheid vast te houden, de duivel te weerstaan en de gehele wapenrusting Gods aan te doen.
Daarom moeten we niet alles geloven wat onder de noemer van geestelijke strijd wordt aangeboden.
Ook niet wanneer het indrukwekkend klinkt.
Ook niet wanneer er bijzondere getuigenissen bij worden verteld.
En ook niet wanneer iemand beweert dat hij door een speciale zalving of openbaring inzicht heeft gekregen in de demonische wereld.
De vraag blijft:
Wat zegt de Bijbel?
Want een christen wordt niet geestelijk volwassen door steeds meer over demonen te weten te komen.
Hij groeit door de kennis van de Here Jezus Christus.
En uiteindelijk gaat het daarom.
Niet om de duivel groot te maken, maar om Christus te verheerlijken.
Niet om mensen angst aan te jagen, maar om hen te bepalen bij de zekerheid van Gods beloften.
Niet om nieuwe afhankelijkheden te scheppen, maar om gelovigen op te bouwen in het geloof.
Kolossenzen 3:1-2 zegt:
“Indien gij dan met Christus opgewekt zijt, zo zoekt de dingen, die boven zijn, waar Christus is, zittende aan de rechter hand Gods. Bedenkt de dingen, die boven zijn, niet die op de aarde zijn.” (STV)
Daar hoort onze aandacht te liggen.
Niet bij een voortdurende zoektocht naar demonische machten, maar bij onze opgestane en verheerlijkte Heiland.
Want niet de duivel heeft het laatste woord.
Christus heeft overwonnen.
En in Hem is de gelovige geborgen.
Toets daarom de leer aan het Woord van God. Niet de ervaring, niet de traditie en niet het gezag van een prediker bepalen wat waar is. De Bijbel is de maatstaf.
