Oordeelt niet: betekent dit dat een christen niemand mag beoordelen?

“Oordeelt niet, opdat gij niet geoordeeld wordt.”

Deze woorden van de Here Jezus uit Mattheüs 7:1 worden regelmatig aangehaald wanneer christenen elkaar aanspreken op zonde, verkeerde leer of een levenswandel die niet overeenkomt met Gods Woord. De gedachte is eenvoudig: niemand is zonder zonde, dus niemand heeft het recht om een ander te beoordelen.

Op het eerste gezicht klinkt dat best nederig en liefdevol. Wie weet hoeveel genade hij zelf nodig en reeds ontvangen heeft, zal voorzichtig zijn in zijn oordeel over anderen. Toch ontstaat er een probleem wanneer deze gedachte zover wordt doorgetrokken dat iedere vorm van beoordeling of terechtwijzing wordt afgewezen.

Want dezelfde Here Jezus Die zegt “Oordeelt niet”, gebiedt óók om een rechtvaardig oordeel te oordelen. En dezelfde apostel Paulus die de gelovigen oproept tot zachtmoedigheid en verdraagzaamheid, draagt hun op om verkeerde leer te weerleggen en zondigende broeders terecht te brengen.

Hoe verhouden deze uitspraken zich tot elkaar?

Om dat te begrijpen, moeten we onderscheid maken tussen veroordelen, beoordelen en terechtwijzen. Daarnaast moeten we onderzoeken welke plaats de wet van Mozes heeft in het leven van een gelovige die niet onder de wet, maar onder de genade staat.

Het antwoord vinden we niet door één Bijbeltekst of eigen ervaring tot algemeen beginsel te verheffen, maar door de Schrift in haar samenhang te onderzoeken.

Wat bedoelt de Here Jezus met “Oordeelt niet” in Mattheüs 7?

In de Bergrede zegt Jezus:

“Oordeelt niet, opdat gij niet geoordeeld wordt.”

Mattheüs 7:1, Statenvertaling

Wanneer we alleen dit vers geisoleerd lezen, kan de indruk ontstaan dat Jezus iedere beoordeling van anderen verbiedt. Maar de daaropvolgende verzen maken duidelijk waartegen Hij zich richt.

Jezus spreekt over iemand die de splinter in het oog van zijn broeder opmerkt, terwijl hij de balk in zijn eigen oog niet ziet.

Daarmee ontmaskert Hij een houding van geestelijke hoogmoed en huichelarij. Iemand die zelf in zonde leeft, kan zich gemakkelijk bezighouden met de fouten van anderen. Hij legt de ander een maatstaf op waaraan hij zichzelf niet wil onderwerpen.

Maar let op wat Jezus vervolgens zegt:

“Gij geveinsde! trek eerst den balk uit uw oog, en dan zult gij bezien, om den splinter uit uws broeders oog uit te doen.”

Mattheüs 7:5, Statenvertaling

De Here Jezus zegt niet dat de splinter moet blijven zitten. Hij gebiedt ook niet dat wij de fouten van onze broeder dan voortaan moeten negeren.

Hij zegt dat wij eerst onszelf moeten onderzoeken en onze eigen zonde moeten aanpakken. Daarna kunnen wij onze broeder helpen.

Het probleem is dus niet dat iemand de splinter bij een ander opmerkt, maar dat hij de balk in zijn eigen oog negeert.

De terechtwijzing wordt niet gecanceld, maar ontdaan van huichelarij.

Dat blijkt ook uit het verdere verloop van Mattheüs 7. Jezus waarschuwt voor valse profeten en leert dat zij aan hun vruchten gekend zullen worden.

Hoe zou een gelovige een valse profeet kunnen herkennen als hij geen onderscheid mag maken tussen waarheid en dwaling?

De context sluit daarom de uitleg uit dat christenen nooit een oordeel zouden mogen vormen.

De Here Jezus gebiedt ook een rechtvaardig oordeel

In Johannes 7:24 zegt de Here Jezus:

“Oordeelt niet naar het aanzien, maar oordeelt een rechtvaardig oordeel.

Johannes 7:24, Statenvertaling

Deze uitspraak is belangrijk, omdat hij laat zien dat het woord “oordelen” niet altijd dezelfde betekenis of strekking heeft.

Jezus verbiedt een oppervlakkig, onrechtvaardig oordeel. Hij gebiedt daarentegen een beoordeling die overeenkomt met de waarheid.

Dat betekent dat een christen niet uitsluitend mag afgaan op uiterlijkheden, gevoelens, persoonlijke voorkeuren of menselijke tradities.

De maatstaf voor een rechtvaardig oordeel is Gods geopenbaarde waarheid.

Daarbij hoort nederigheid. Wie een ander terechtwijst, staat niet boven die ander. Hij is zelf afhankelijk van Gods genade.

Maar nederigheid betekent niet dat wij ophouden onderscheid te maken tussen goed en kwaad, tussen waarheid en leugen, of tussen gezonde leer en dwaalleer.

Integendeel, juist liefde voor God en onze naaste vraagt dat wij die verschillen serieus nemen.

De overspelige vrouw: genade zonder goedkeuring van zonde

Een veelbesproken gedeelte is de geschiedenis van de vrouw die op overspel was betrapt, zoals beschreven in Johannes 8:3-11.

De schriftgeleerden en farizeeën brengen de vrouw bij Jezus en verwijzen naar de wet van Mozes. Zij vragen aan Hem wat er met haar moet gebeuren.

Hun bedoeling wordt door Johannes duidelijk gemaakt: zij willen Jezus verzoeken om een grond te vinden waarop zij Hem kunnen aanklagen.

Jezus doorziet hun motieven.

Wanneer zij blijven aandringen, antwoordt Hij:

“Die van ulieden zonder zonde is, werpe eerst den steen op haar.”

Johannes 8:7, Statenvertaling

De aanklagers worden in hun geweten overtuigd en vertrekken één voor één.

Daarna zegt Jezus tegen de vrouw:

“Zo veroordeel Ik u ook niet; ga heen, en zondig niet meer.”

Johannes 8:11, Statenvertaling

Deze geschiedenis laat de genade van Christus op indrukwekkende wijze zien. Maar leert niet dat een mens nooit een ander mag beoordelen.

De aanklagers handelen niet overeenkomstig de wet

Om de situatie te begrijpen, moeten we terug naar de wet van Mozes.

Leviticus 20:10 en Deuteronomium 22:22 spreken over de verantwoordelijkheid van zowel de man als de vrouw bij overspel.

Dat roept onmiddellijk een vraag op: waar is de man gebleven?

De aanklagers brengen alleen de vrouw naar voren, terwijl zij beweren namens de wet op te treden.

Bovendien maakt Johannes duidelijk dat zij niet in de eerste plaats op zoek zijn naar gerechtigheid. Zij willen Jezus in een valstrik lokken.

Hier wordt de wet gebruikt voor een ander doel dan waarvoor zij gegeven is.

Daar komt bij dat de wet eisen stelde aan getuigen en aan een rechtvaardige rechtsgang. Deuteronomium 17:6-7 beschrijft onder meer de verantwoordelijkheid van getuigen bij de uitvoering van een doodvonnis.

Wanneer Jezus de aanklagers confronteert, hoeven wij Zijn woorden daarom niet op te vatten als een algemene regel dat uitsluitend zondeloze mensen ooit een juridisch of moreel oordeel mogen uitspreken.

Een dergelijke uitleg zou immers ook rechtspraak onmogelijk maken.

Jezus spreekt geen veroordeling uit, maar noemt de zonde wel zonde

De laatste woorden van Jezus zijn bepalend voor de betekenis van deze geschiedenis.

Hij zegt niet dat overspel eigenlijk geen probleem is. Hij zegt ook niet dat het gedrag van de vrouw voortaan niet meer beoordeeld mag worden.

Hij zegt:

“Ga heen, en zondig niet meer.”

Daarin komen genade en waarheid samen.

De vrouw wordt niet veroordeeld, maar haar zonde wordt ook niet goedgepraat of gebagatelliseerd.

Dat is een essentieel verschil.

Bijbelse genade ontkent de zonde niet, maar wijst op de mogelijkheid van vergeving en een nieuw leven.

De geschiedenis mag daarom niet worden gebruikt om de noodzaak van bekering, heiliging of terechtwijzing terzijde te schuiven.

Waarom leert Paulus dat de gemeente moet oordelen?

In 1 Korinthe 5 behandelt Paulus een ernstige zonde binnen de gemeente. Een man leeft in een seksuele verhouding die zelfs onder de heidenen als schandelijk wordt beschouwd.

De gemeente blijkt deze toestand te verdragen.

Paulus reageert niet door te zeggen dat niemand het recht heeft om de betrokken man te beoordelen. Hij spreekt de gemeente juist aan op haar nalatigheid.

Vervolgens schrijft hij:

“Want wat heb ik ook die buiten zijn te oordelen? Oordeelt gijlieden niet die binnen zijn?”

1 Korinthe 5:12, Statenvertaling

Dit vers is van groot belang.

Paulus maakt namelijk onderscheid tussen mensen buiten de gemeente en degenen die zich als gelovigen binnen de gemeente bevinden.

De gemeente heeft niet de opdracht om als rechter over de ongelovige wereld op te treden. Maar draagt wel verantwoordelijkheid voor wat er in haar eigen midden gebeurt.

Dat betekent niet dat ieder gemeentelid voortdurend de fouten van anderen moet detecteren. Het betekent wel dat duidelijke zonde en ernstige misstanden niet onder het mom van genade mogen worden genegeerd.

Terechtwijzen moet in zachtmoedigheid gebeuren

Paulus geeft in Galaten 6:1 de juiste geesteshouding aan:

“Broeders, indien ook een mens overvallen ware door enige misdaad, gij, die geestelijk zijt, brengt den zodanige terecht met den geest der zachtmoedigheid; ziende op uzelven, opdat ook gij niet verzocht wordt.”

Galaten 6:1, Statenvertaling

Hier worden verschillende dingen met elkaar verbonden.

Er wordt erkend dat iemand een overtreding kan begaan. Anderen worden opgeroepen hem terecht te brengen. Maar dat moet gebeuren in zachtmoedigheid en met besef van de eigen kwetsbaarheid.

Het doel is herstel, niet vernedering.

De Bijbel plaatst terechtwijzing dus niet tegenover liefde, maar laat zien hoe zij vanuit liefde behoort plaats te vinden.

Een gemeente die iedere correctie achterwege laat, is niet noodzakelijk genadiger dan een gemeente die zonde aanspreekt. Zij kan ook nalatig zijn in haar verantwoordelijkheid tegenover de ander.

Oordelen over leer is een Bijbelse opdracht

Het onderscheid tussen veroordelen en beoordelen geldt niet alleen voor gedrag, maar ook voor de leer.

Het Nieuwe Testament bevat herhaaldelijk waarschuwingen tegen dwaalleer.

Paulus schrijft:

“Beproeft alle dingen; behoudt het goede.”

1 Thessalonicenzen 5:21, Statenvertaling

Johannes schrijft:

“Geliefden, gelooft niet een iegelijken geest, maar beproeft de geesten, of zij uit God zijn; want vele valse profeten zijn uitgegaan in de wereld.”

1 Johannes 4:1, Statenvertaling

Deze opdrachten kunnen onmogelijk worden uitgevoerd zonder een inhoudelijke beoordeling.

Wie de leer van een prediker, schrijver of geestelijk leider onderzoekt aan de hand van de Schrift, handelt daarom niet automatisch liefdeloos of veroordelend.

De vraag is niet óf wij mogen toetsen, maar waarmee wij toetsen en met welke houding wij dat doen.

De Schrift is de maatstaf. Persoonlijke sympathie, kerkelijke traditie, indrukwekkende ervaringen of de populariteit van een spreker mogen die plaats niet innemen.

Ook de apostel Paulus ontzag verkeerde leer niet. In Galaten 1:8-9 spreekt hij bijzonder scherp over de verkondiging van een ander evangelie.

Dat is geen persoonlijke wraakzucht, maar ernst vanwege de waarheid van het evangelie.

Liefde voor mensen kan gewoon  betekenen dat verkeerde leer duidelijk benoemd moet worden, omdat die mensen van Christus en Zijn volbrachte werk kan afleiden.

Wat is de plaats van de wet van Mozes onder de genade?

Bij het spreken over oordeel en genade komt onvermijdelijk de vraag naar de wet van Mozes naar voren.

Soms wordt gesteld dat de wet nog steeds geldt, maar dat christenen haar niet als een verzameling regels moeten hanteren. In plaats daarvan zouden zij de wet in liefde moeten voorleven.

Dat klinkt aantrekkelijk, maar het is noodzakelijk om nauwkeurig te onderzoeken wat de apostelen over de positie van de gelovige ten opzichte van de wet leren.

De wet is heilig, maar de gelovige is niet onder de wet

Paulus schrijft:

“Alzo is dan de wet heilig, en het gebod is heilig, en rechtvaardig, en goed.”

Romeinen 7:12, Statenvertaling

Er is dus niets mis met Gods wet.

Het probleem ligt bij de zondige mens, die door het vlees niet in staat is Gods rechtvaardige eisen te vervullen.

Maar Paulus zegt meer.

“Want de zonde zal over u niet heersen; want gij zijt niet onder de wet, maar onder de genade.”

Romeinen 6:14, Statenvertaling

Dat is geen oproep om de wet voortaan vriendelijker toe te passen. Het is een verklaring over de positie van de gelovige.

Hij staat niet langer onder de wet, maar onder de genade.

Ook in Romeinen 7:6 schrijft Paulus:

“Maar nu zijn wij vrijgemaakt van de wet, overmits wij dien gestorven zijn, onder welken wij gehouden waren; alzo dat wij dienen in nieuwigheid des Geestes, en niet in de oudheid der letter.”

Romeinen 7:6, Statenvertaling

Paulus beschrijft daarmee een fundamentele verandering.

De gelovige is door zijn verbondenheid met Christus gestorven ten opzichte van de wet als heersend verbond. Hij leeft nu in de nieuwe werkelijkheid van het leven door de Geest.

Dat betekent niet dat Gods heiligheid of Zijn morele wil is veranderd.

Het betekent dat de verhouding van de gelovige tot de wet fundamenteel is veranderd.

Christus is het einde van de wet tot rechtvaardigheid

Romeinen 10:4 zegt:

“Want het einde der wet is Christus, tot rechtvaardigheid een iegelijk, die gelooft.”

Romeinen 10:4, Statenvertaling

Het woord “einde” wijst in deze context op Christus als het doel, het  eindpunt van de weg waarin men door de wet gerechtigheid zou zoeken.

Wie in Christus gelooft, hoeft zijn rechtvaardigheid niet langer in wetsgehoorzaamheid te zoeken.

Zijn rechtvaardigheid rust op Christus.

Daarom kan de wet niet opnieuw worden ingevoerd als het verbond waaronder de gelovige zijn verhouding tot God moet onderhouden.

Leven onder de genade is géén wetteloosheid

De vraag wordt dan al snel gesteld: als de gelovige niet onder de wet staat, kan hij dan zomaar zondigen?

Paulus voorziet die vraag zelf.

“Wat dan? Zullen wij zondigen, omdat wij niet onder de wet, maar onder de genade zijn? Dat zij verre.”

Romeinen 6:15, Statenvertaling

Vrijheid van de wet is geen vrijheid om het vlees te dienen.

De gelovige behoort Christus toe. Hij is met Christus gestorven en opgewekt tot een nieuw leven.

Paulus schrijft in Galaten 5:18:

“Maar indien gij door den Geest geleid wordt, zo zijt gij niet onder de wet.”

Galaten 5:18, Statenvertaling

De oplossing voor het zondeprobleem is dus niet dat de wet opnieuw centraal wordt gesteld, maar dat de gelovige leert wandelen door de Geest.

De vrucht van de Geest wordt beschreven in Galaten 5:22-23: liefde, blijdschap, vrede, lankmoedigheid, goedertierenheid, goedheid, geloof, zachtmoedigheid en matigheid.

Dat is niet de vrucht van menselijke wetsinspanning, maar van Gods Geest.

De wet van Christus: een andere grondslag

Betekent dit dat de gelovige geen geboden of richtlijnen meer heeft?

Zeker niet.

Paulus schrijft:

“Draagt elkanders lasten, en vervult alzo de wet van Christus.”

Galaten 6:2, Statenvertaling

De gelovige staat niet onder de wet van Mozes, maar behoort Christus toe.

Ook 1 Korinthe 9:21 maakt duidelijk dat Paulus niet zonder Gods wet leeft, maar aan Christus wettelijk verbonden is.

Het Nieuwe Testament bevat daarom talrijke aanwijzingen voor het leven van de gelovige: over liefde, huwelijk, eerlijkheid, reinheid, onderlinge verhoudingen en de omgang met ongelovigen.

Deze aanwijzingen staan niet los van Gods karakter. Er is dan ook morele overeenstemming tussen veel geboden uit het Oude Testament en het onderwijs van Christus en Zijn apostelen.

Maar overeenstemming betekent niet dat beide verbonden identiek zijn.

De grondslag van het christelijke leven is niet het Sinaïtische verbond, maar de verbondenheid met de gestorven en opgestane Christus.

Dat onderscheid is belangrijk.

Wanneer iemand zegt dat christenen de wet van Mozes eenvoudigweg moeten voorleven in liefde, bestaat het gevaar dat de bijzondere positie van de gelovige onder de genade weer naar de achtergrond verdwijnt.

Het Nieuwe Testament leert ons niet om terug te keren naar de wet als leefverbond, maar om vanuit Christus door de Geest te wandelen.

Wat betekent de bedekking in 2 Korinthe 3?

Een gedeelte dat nauw met dit onderwerp samenhangt, is 2 Korinthe 3.

Paulus vergelijkt daar de bediening van het oude verbond met die van het nieuwe.

Hij spreekt over de bediening van de letter, die doodt, en de bediening van de Geest, die levend maakt.

Ook verwijst hij naar Mozes, die zijn aangezicht bedekte.

In vers 15 staat:

“Maar tot den huidigen dag toe, wanneer Mozes gelezen wordt, ligt een deksel op hun hart.”

2 Korinthe 3:15, Statenvertaling

Soms wordt deze tekst zo uitgelegd dat het voorlezen van de wet zelf een bedekking op het hart van mensen veroorzaakt.

Maar dat is niet wat Paulus zegt.

De bedekking heeft betrekking op het niet (her)kennen van Christus

In het verband van 2 Korinthe 3 spreekt Paulus over Israël en het niet verstaan van de heerlijkheid die in Christus openbaar is geworden.

De bedekking wordt weggenomen wanneer men zich tot de Here keert.

Het gaat dus niet om een geestelijk schadelijk effect dat automatisch zou ontstaan wanneer de wet wordt voorgelezen.

Het gaat om het lezen van Mozes zonder het licht van Christus te herkennen.

Dat is een belangrijk verschil.

De Schriften van het Oude Testament zijn niet het probleem. Christus Zelf verklaarde immers dat de Schriften van Hem getuigen (Johannes 5:39).

Ook de apostelen maakten voortdurend gebruik van het Oude Testament om het evangelie uit te leggen.

Het is daarom onjuist om uit 2 Korinthe 3 af te leiden dat de wet beter niet gelezen kan worden.

De juiste conclusie is dat de wet moet worden verstaan vanuit haar plaats in Gods heilsplan, waarbij Christus centraal staat.

De wet heeft een functie, maar niet als verbond voor de gelovige

De wet openbaart Gods heiligheid, maakt zonde openbaar en laat zien dat de mens zichzelf niet kan rechtvaardigen.

Paulus schrijft:

“Daarom zal uit de werken der wet geen vlees gerechtvaardigd worden voor Hem; want door de wet is de kennis der zonde.”

Romeinen 3:20, Statenvertaling

En in Galaten 3:24 beschrijft hij de wet als een tuchtmeester tot Christus, opdat wij uit het geloof gerechtvaardigd zouden worden.

Daarna voegt hij eraan toe:

“Maar als het geloof gekomen is, zo zijn wij niet meer onder den tuchtmeester.”

Galaten 3:25, Statenvertaling

De wet heeft dus een plaats in Gods openbaring, maar zij mag niet worden verward met de levenspositie van de gelovige onder de genade.

De vraag is niet of wij de wet mogen lezen, maar of wij haar op de juiste manier uitleggen en toepassen.

Heeft Jezus de wet niet bevestigd?

Een veelgebruikt argument is Mattheüs 5:17-18, waar Jezus zegt dat Hij niet gekomen is om de wet of de profeten te ontbinden, maar om die te vervullen.

Daarbij verklaart Hij dat geen jota of tittel van de wet zal voorbijgaan totdat alles is geschied.

Deze woorden moeten serieus worden genomen.

Jezus heeft de wet niet als een foutief of onbelangrijk onderdeel van Gods openbaring terzijde geschoven. Hij heeft haar vervuld.

Maar vervullen betekent niet automatisch dat alle bepalingen van het Mozaische verbond in onveranderde vorm van toepassing blijven op de Gemeente.

Het Nieuwe Testament leert immers ook dat de offerdienst haar vervulling heeft gevonden in Christus en dat de gelovige niet onder de wet staat.

Wie Mattheüs 5 gebruikt om christenen opnieuw onder de wet te plaatsen, moet daarom verklaren hoe die uitleg zich verhoudt tot Romeinen 6–7, Galaten 3–5 en Hebreeën 7–10.

De Schrift spreekt zichzelf niet tegen.

Het probleem ontstaat wanneer uitspraken die binnen de aardse bediening van Jezus tot Israël werden gericht, rechtstreeks worden toegepast zonder rekening te houden met Zijn volbrachte werk en het daaropvolgende apostolische onderwijs.

Christus heeft de wet niet genegeerd. Hij heeft hem vervuld. Juist daarom moeten wij haar plaats in het leven van de gelovige vanuit Zijn volbrachte werk verstaan.

Genade betekent niet dat God de zonde niet meer serieus neemt

Het evangelie verkondigt volledige vergeving op grond van het offer van Christus.

Hebreeën 10:14 zegt:

“Want met één offerande heeft Hij in eeuwigheid volmaakt degenen, die geheiligd worden.”

Hebreeën 10:14, Statenvertaling

De gelovige hoeft niet telkens opnieuw een offer voor zijn zonden te brengen.

Christus’ werk is volkomen.

Daarom schrijft Paulus:

“Zo is er dan nu geen verdoemenis voor degenen, die in Christus Jezus zijn.”

Romeinen 8:1, Statenvertaling

Maar geen verdoemenis betekent niet dat God geen onderscheid meer maakt tussen goed en kwaad.

Evenmin betekent het dat het leven van de gelovige nooit meer beoordeeld zal worden.

De rechterstoel van Christus

Paulus schrijft:

“Want wij allen moeten geopenbaard worden voor den rechterstoel van Christus, opdat een iegelijk wegdrage, hetgeen door het lichaam geschiedt, naardat hij gedaan heeft, hetzij goed, hetzij kwaad.”

2 Korinthe 5:10, Statenvertaling

Hier gaat het om de toekomstige openbaring en beoordeling van het leven van degenen die Christus toebehoren.

Dat is niet hetzelfde als de veroordeling van de ongelovige tot het eeuwige verderf.

De gelovige is in Christus gerechtvaardigd. Toch blijft zijn leven van betekenis voor God.

Ook 1 Korinthe 3:12-15 laat zien dat het werk van de gelovige beproefd zal worden en dat daarbij sprake kan zijn van loon of verlies.

Daarom moet onderscheid worden gemaakt tussen veroordeling vanwege de zonde en beoordeling van het leven en de dienst van de gelovige.

Wie deze zaken op één hoop gooit, doet geen recht aan de rijkdom en de ernst van het Nieuwe Testament.

De Heilige Geest verandert ons door het Woord

Geestelijke groei is niet het resultaat van een mens die zichzelf door eigen wilskracht steeds beter probeert te maken.

Paulus leert duidelijk dat het vlees niet in staat is de gerechtigheid voort te brengen die God verlangt.

De gelovige is daarom afhankelijk van het werk van de Heilige Geest.

Dat betekent allerminst dat verandering plaatsvindt zonder het bewuste gebruik van Gods Woord of zonder gehoorzaamheid aan het onderwijs van Christus.

In Romeinen 12:2 worden gelovigen opgeroepen om veranderd te worden door de vernieuwing van hun denken.

In Kolossenzen 3 worden zij aangespoord om de oude mens met zijn werken uit te doen en de nieuwe mens aan te doen.

En in 2 Timotheüs 3:16-17 wordt de Schrift voorgesteld als nuttig tot lering, wederlegging, verbetering en onderwijzing in de rechtvaardigheid.

Let op dat woord: wederlegging.

Dezelfde Schrift die ons Gods genade verkondigt, wordt ook gebruikt om verkeerde gedachten en gedragingen te corrigeren.

De werking van de Heilige Geest kan daarom niet worden losgemaakt van de waarheid van het Woord.

Het is niet de bedoeling dat gelovigen hun eigen geestelijke prestaties als grond voor aanvaarding bij God beschouwen. Maar evenmin leert de Schrift een passiviteit waarbij iedere bewuste inspanning, correctie of vermaning af wordt gewezen.

De Heilige Geest werkt in en door gelovigen, terwijl zij Gods Woord geloven en gehoorzamen.

Genade en waarheid horen bij elkaar

Johannes schrijft over Jezus Christus:

“En het Woord is vlees geworden, en heeft onder ons gewoond (en wij hebben Zijn heerlijkheid aanschouwd, een heerlijkheid als des Eniggeborenen van den Vader), vol van genade en waarheid.”

Johannes 1:14, Statenvertaling

Jezus was niet wisselend genadig of waarheidsgetrouw.

Hij was vol van genade én waarheid.

Hij ontfermde Zich over zondaren, maar sprak de zonde niet goed.

Hij waarschuwde tegen huichelarij, maar gebood ook een rechtvaardig oordeel.

Hij ontmaskerde verkeerde leer, maar nodigde vermoeide en belaste mensen uit om tot Hem te komen.

In Zijn omgang met mensen zien we dat liefde niet bestaat uit het verzwijgen van de waarheid.

Juist wie het goede voor de ander zoekt, zal soms moeten waarschuwen, corrigeren of terechtwijzen.

Dat moet nooit gebeuren vanuit de gedachte dat wij zelf beter zijn dan anderen.

De gelovige leeft immers alleen en uitsluitend uit genade.

Maar die genade maakt hem niet onverschillig tegenover de waarheid.

Niet veroordelen, maar wel onderscheiden

De woorden “Oordeelt niet” mogen niet worden losgemaakt van de rest van de Schrift.

Jezus verbiedt het huichelachtige, hoogmoedige en onrechtvaardige oordeel.

Hij verbiedt niet dat gelovigen onderscheid maken tussen waarheid en dwaling, tussen goed en kwaad of tussen gezonde en ongezonde leer.

Integendeel, het Nieuwe Testament gebiedt ons om alles te beproeven, verkeerde leer te weerleggen en een broeder die in zonde is gevallen in zachtmoedigheid terecht te brengen.

Daarbij is onze positie onder de genade doorslaggevend.

Wij staan niet onder de wet van Mozes om door onze gehoorzaamheid gerechtigheid te verkrijgen of onze verhouding tot God in stand te houden. Christus heeft de wet vervuld en ons door Zijn volbrachte werk in een nieuwe verhouding tot, en relatie met God gebracht.

Wij behoren Hem toe en worden opgeroepen om door de Geest te wandelen, volgens het onderwijs van Christus en Zijn apostelen.

Dat leven wordt gekenmerkt door liefde, maar liefde staat niet tegenover waarheid.

Genade is geen vrijbrief voor zonde. Nederigheid is geen verbod op beoordeling. En liefde is geen verplichting om te zwijgen wanneer Gods Woord wordt tegengesproken.

Een Bijbelvaste gelovige veroordeelt anderen niet vanuit geestelijke hoogmoed, maar toetst alle dingen aan Gods Woord. Hij keurt zonde niet goed, spreekt de waarheid in liefde en beseft daarbij dat ook hijzelf volledig en alleen afhankelijk is van de genade van God in Christus Jezus.

Daarin ligt het Bijbelse evenwicht: niet de ander vanuit eigen gerechtigheid veroordelen, maar in afhankelijkheid van Christus onderscheiden wat goed is, de waarheid vasthouden en waar nodig in zachtmoedigheid terechtwijzen.

Veelgestelde vragen over oordelen en genade

Mag een christen anderen oordelen?

Een christen mag niet huichelachtig of hoogmoedig veroordelen. De Bijbel gebiedt echter wel om een rechtvaardig oordeel te vormen, verkeerde leer te toetsen en zonde binnen de gemeente op een Bijbelse manier aan te spreken. Zie Johannes 7:24, 1 Korinthe 5:12 en Galaten 6:1.

Wat betekent “Oordeelt niet” in Mattheüs 7:1?

Jezus waarschuwt tegen huichelachtig oordelen. De vergelijking met de balk en de splinter laat zien dat iemand eerst zichzelf moet onderzoeken voordat hij een ander terechtwijst. Het verbod richt zich niet tegen iedere vorm van beoordeling.

Zijn christenen nog onder de wet van Mozes?

Nee. Volgens Romeinen 6:14 en Galaten 5:18 staat de gelovige niet onder de wet, maar onder de genade. Hij behoort Christus toe en wordt geroepen om door de Heilige Geest te leven volgens het onderwijs van Christus en Zijn apostelen.

Wat is het verschil tussen de wet van Mozes en de wet van Christus?

De wet van Mozes behoort tot het oude verbond dat God met Israël sloot. De wet van Christus beschrijft de gehoorzaamheid die past bij degenen die Christus toebehoren. Er is morele overeenstemming, maar de verbonden zijn niet identiek. Galaten 6:2 spreekt uitdrukkelijk over de wet van Christus.

Betekent genade dat zonde niet meer beoordeeld wordt?

Nee. In Christus is er geen verdoemenis voor de gelovige, maar de Schrift blijft zonde als zonde benoemen. Bovendien leert 2 Korinthe 5:10 dat het leven van de gelovige voor de rechterstoel van Christus openbaar zal worden.

Vergeving en verantwoordelijkheid sluiten elkaar niet uit.

Lees ook:

Bijbels toetsen is geen ongeloof – Bijbelse basis