Statenvertaling of BasisBijbel? Waarom herken je het vers niet meer?
Waarom 2 Thessalonicenzen 3:5 zo verschillend klinkt
Soms hoor je dat de Statenvertaling moeilijk is en dat ‘een eenvoudigere vertaling, zoals de BasisBijbel, duidelijker zou zijn’. Maar wanneer je een concreet vers vergelijkt, kan het gebeuren dat je het nauwelijks nog herkent.
Dat gevoel is bij 2 Thessalonicenzen 3:5 heel begrijpelijk.
Laten we eerst lezen wat er staat:
“En de Heere richte uw harten tot de liefde Gods, en tot de lijdzaamheid van Christus.” (2 Thessalonicenzen 3:5 STV)
”Laat je door de Heer helpen om van Hem te houden en om net zo vast te houden aan het geloof als Christus.” (2 Thessalonicenzen 3:5 Basisbijbel)
Een korte zin. Maar grammaticaal en theologisch rijk.
Wat staat er werkelijk in het Grieks?
De Griekse tekst luidt:
Ho de kurios kateuthunai humōn tas kardias
eis tēn agapēn tou theou
kai eis tēn hupomonēn tou Christou
Letterlijk:
Dat de Heere uw harten richte
tot de liefde van God
en tot de volharding van Christus.
Hier vallen direct drie dingen op.
Paulus bidt
Het werkwoord “kateuthunai” staat in een wensvorm. Dit is geen opdracht aan gelovigen, maar een gebed. Paulus vraagt dat de Heere Zelf iets doet in hun binnenste.
Het gaat om het hart
Niet om gedrag, niet om prestatie, maar om innerlijke gerichtheid.
Er staan twee genitiefconstructies
“de liefde van God”
“de volharding van Christus”
En juist daar zit het spanningsveld.
De openheid van de genitief
In het Grieks kan “van God” twee kanten op betekenen:
de liefde die God heeft
of
de liefde tot God
Beide zijn grammaticaal mogelijk.
Hetzelfde geldt voor “de volharding van Christus”:
de volharding die Christus Zelf heeft
of
de volharding die gericht is op Christus (het volhardend uitzien naar Hem)
De Statenvertaling vertaalt letterlijk en laat die meerlagigheid staan:
“de liefde Gods”
“de lijdzaamheid van Christus”
Zij maakt geen uitlegkundige keuze.
Veel moderne, vereenvoudigde vertalingen doen dat wel. Zij kiezen bijvoorbeeld voor:
“liefde voor God”
“geduldig zijn zoals Christus”
Maar die keuzes staan niet expliciet in de tekst. Ze zijn interpretatief.
Wat verschuift er inhoudelijk?
Wanneer je vertaalt:
“dat jullie leren om van God te houden en geduldig te zijn zoals Jezus”
dan verandert het accent.
De nadruk verschuift:
van Gods werk in het hart
naar menselijke navolging
van gebed
naar morele aansporing
Paulus bidt hier niet dat de Thessalonicenzen hun best doen.
Hij bidt dat de Heere hun hart richt.
Dat is wezenlijk anders.
Waarom herken je het vers niet meer?
Omdat in een parafraserende vertaling:
de grammaticale openheid wordt ingevuld
de dubbelzinnigheid wordt opgelost
de theologische breedte wordt versmald
het gebedskarakter soms minder scherp doorklinkt
Wat in de grondtekst compact en rijk is, wordt dan uitleggerig en eenduidig.
En dat voelt anders, omdat het ook anders ís.
De diepere kracht van het vers
Paulus bidt dat de Heere hun hart richt:
tot Gods liefde
tot Christus’ volharding
Dat kan betekenen:
leven vanuit Gods liefde
rusten in Gods liefde
volharden zoals Christus
volhardend uitzien naar Christus
De kracht zit in de beknoptheid.
De Statenvertaling bewaart die spanning.
Zij vertaalt wat er staat.
Zij legt niet uit wat er volgens de vertaler bedoeld wordt.
Een eerlijke conclusie
Het verschil tussen de Statenvertaling en een eenvoudigere vertaling is niet alleen taalniveau. Het is een verschil in benadering.
De ene vertaalt zo letterlijk mogelijk en laat theologische diepte staan.
De andere probeert begrijpelijk te maken en moet daarbij keuzes maken.
En zodra er gekozen wordt, wordt er ook geïnterpreteerd.
Wie 2 Thessalonicenzen 3:5 zorgvuldig leest, ontdekt dat het geen oproep is tot harder je best doen, maar een gebed om innerlijke leiding door de Heere.
En dat is precies wat in een letterlijke vertaling helder overeind blijft.
