De claim dat de King James Version “de meest betrouwbare Bijbel is” nader bekeken #3

Vroege vertalingen naar het Engels

Vervolg van De claim dat de King James Version “de meest betrouwbare Bijbel is” nader bekeken #2

Het is een veelvoorkomende misvatting dat de Bijbel voor het eerst in het Engels werd vertaald door John Wycliffe. Die eer komt eigenlijk voornamelijk toe aan Nicholas Hereford, die onder toezicht van Wycliffe werkte.

Hij voltooide het Oude Testament in 1382. Het Nieuwe Testament werd door anderen voltooid in 1384. Zijn vertaling (van de Vulgaat) was moeilijk te lezen.

Een beter leesbare en geliefde vertaling was die van John Purvey (de secretaris van Wycliffe). Deze werd voltooid in 1395 en bekend als de Lollard Bible.

Hoewel Wycliffe (ca. 1329-1384) vaak wordt genoemd als de eerste Engelse vertaler van de Bijbel, wordt er opgemerkt:
“Het is mogelijk dat hij direct helemaal geen bijdrage leverde aan enige vertaling, maar hij inspireerde het project en hield toezicht op het werk van anderen vanuit zijn pastorie in Lutterworth.”

De volgende belangrijke vertaling voor Engelstaligen was die van William Tyndale in 1526.

Bijbelvertalingen in de Engelse taal vóór 1611 (in chronologische volgorde)

  • 1384 – Wycliffe-vertaling (door Nicholas Hereford en anderen).
  • 1395 – Lollard Bible (door John Purvey).
  • 1526 – Tyndale begint met het drukken van het Nieuwe Testament.
  • 1535 – Coverdale.
  • 1537 – Matthew.
  • 1539 – Great Bible.
  • 1560 – Geneva Bible (de eerste Engelse Bijbel met versindeling).
  • 1568 – Bishops Bible.
  • 1611King James Version (KJV), ook bekend als de Authorized Version (AV).

De KJV werd snel populair omdat de taal aansloot bij het taalgebruik in die tijd. Dit is een belangrijk aspect van vertalingen, want het Nieuwe Testament werd oorspronkelijk geschreven in Koine Grieks – de gewone spreektaal van het volk.

Dit betekent dat een vertaling van de Bijbel in de hedendaagse taal moet zijn om getrouw te blijven aan de oorspronkelijke manuscripten. Taal is niet statisch. Woorden veranderen soms van betekenis, of verdwijnen zelfs.

Het oordeel van de KJV-vertalers over hun eigen werk

De KJV-vertalers waren bescheiden over hun werk. In de inleiding van de eerste editie adviseren zij bijbelstudenten om ook andere vertalingen te raadplegen:

“… als er iets in de KJV gebrekkig of overbodig is, of niet zo goed overeenkomt met het origineel [Hebreeuws en Grieks], laat dit dan gecorrigeerd worden en laat de waarheid op zijn plaats worden gezet.”

Hier zien we dat zij, zoals een goed vertaler betaamt, zich bewust waren onvermijdelijke onvolkomenheden. Ze stonden open voor aanvulling en correctie.

Wat veel mensen zich niet realiseren, is dat de King James Version die tegenwoordig algemeen gebruikt wordt, niet de originele 1611-versie is.

De huidige versie is het resultaat van een herziening uit 1769 door Benjamin Blayney, een professor in het Hebreeuws aan de Universiteit van Oxford. Daarom wordt deze versie ook wel de “Oxford Standard Edition” genoemd.

Deze herziening volgde op drie eerdere herzieningen:

  • 1629
  • 1638
  • 1762

De conclusie is gerechtvaardigd dat herzieningen allerminst een modern verschijnsel zijn. Ze zijn er altijd geweest, en ze waren nodig.

Volgende deel: Fouten in de KJV

De claim dat de King James Version “de meest betrouwbare Bijbel is” nader bekeken #2

De strijd en persoonlijke offers om de Bijbel beschikbaar te maken

Vervolg van De claim dat de King James Version “de meest betrouwbare Bijbel is” nader bekeken #1

De onderdanen en volgelingen van de paus  mochten de Bijbel niet lezen. Dit was een poging om het gezag van de paus boven die van Gods Woord te plaatsen. De strijd om de Bijbel  beschikbaar te maken voor het volk was lang en bitter, zoals te zien is in het levensverhaal van William Tyndale.

In 1525 voltooide Tyndale de vertaling van het Nieuwe Testament uit het Grieks naar het Engels. Omdat het gezag van de Schrift werd gezien als een directe bedreiging voor het gezag van de paus en andere kerkleiders, ondervond Tyndale veel tegenstand.

Zijn leven werd bedreigd en hij vluchtte naar Keulen in Duitsland. Daar is hij begonnen  met het drukken van het Nieuwe Testament (1526). Toen de rooms-katholieke autoriteiten zijn werk daar onmogelijk hadden gemaakt, verhuisde hij naar Worms om zijn werk voort te zetten. Tyndale bleef zijn vertaling herzien en Engelse handelslieden smokkelden zijn Nieuwe Testament – meestal in balen wol – naar Engeland.

Tyndale was, noodgedwongen,  voortdurend op de vlucht. Hij werd uiteindelijk verraden. Hij werd in 1536 gevangen genomen, gewurgd en zijn lichaam werd verbrand. Deze geschiedenis en die van vele anderen laat zien hoe hoog de prijs was die zij hebben betaald om de Bijbel in het Engels te vertalen en te publiceren.

De Septuaginta kreeg hetzelfde gezag als de orignele manuscripten

De eerste belangrijke vertaling van de Schrift was die van het Oude Testament naar het Grieks. Dit was noodzakelijk omdat veel mensen in de Grieks-sprekende wereld geen Hebreeuws konden lezen.

Er is enige discussie over deze vertaling, die bekend is geworden als de Septuaginta (LXX).  Aangenomen wordt, dat het werk werd voltooid door tweeënzeventig geleerden in tweeënzeventig dagen in Alexandrië, Egypte, tussen 250 en 200 v.Chr.

Veel schrijvers van het Nieuwe Testament citeren uit de Septuaginta,. Zo citeert Lukas in Handelingen 15:16-17 uit Amos 9:11-12 in de Septuaginta.

Het feit dat de Septuaginta in het Nieuwe Testament wordt geciteerd, toont aan dat betrouwbare vertalingen van de oorspronkelijke Hebreeuwse en Griekse teksten hetzelfde gezag hebben als de originele manuscripten.

“Het Woord van God blijft het Woord van God, ongeacht de taal waarin het wordt vertaald.”

De Vulgaat

Het christendom verspreidde zich snel over het Romeinse Rijk. Daarom werd het noodzakelijk om een vertaling van de Schrift in het Latijn te maken. Keizer Constantijn maakte het christendom tot officiële staatsgodsdienst van het Romeinse Rijk in 313 na Christus.

Pas in 404 na Christus produceerde Hiëronymus de langverwachte Latijnse Vulgaat. Zoals bij alle vertalingen kreeg deze kritiek vanwege kleine variaties ten opzichte van de vorige, veelgebruikte vertaling.

De Vulgaat werd wereldwijd gebruikt, ook in Engeland. Een Engelse vertaling werd geproduceerd in 1384. Vanuit Engels perspectief gezien betekent dit dat de Vulgaat bijna duizend jaar de meest gebruikte vertaling was!

Herziening van de Vulgaat

Desiderius Erasmus (1466-1536) las de Vulgaat en vergeleek deze met oude commentaren erbij. Hij merkte kleine verschillen op in de tekst.

Erasmus beredeneerde dat de Vulgaat vaker was gekopieerd dan de commentaren. Hij concludeerde dat daardoor meer kans was geweest op kopieerfouten. Daarom besloot hij dat een herziening van de Vulgaat nodig was.

Erasmus zocht naar de oudste Vulgaat-teksten om een zo nauwkeurig mogelijke herziening te maken. Hij kwam onder zware kritiek te staan omdat hij wijzigingen aanbracht in de oude Vulgaat. Hoe durfde iemand ook maar één woord te veranderen in een vertaling die al meer dan duizend jaar in gebruik was?

Hij werd beschuldigd van het knoeien met het Woord van God. Op dezelfde manier bekritiseren voorstanders van de KJV degenen die aan moderne vertalingen werken.

De eerste gedrukte Griekse tekst 

Erasmus publiceerde de eerste editie van de Griekse tekst. Het is belangrijk op te merken dat hij de eerste was die de Griekse tekst publiceerde, niet de eerste die er een produceerde.

Een andere geleerde, kardinaal Ximenes, had eerder al zijn Complutensian Polyglot gedrukt, waarin ook het Griekse Nieuwe Testament was opgenomen. Hij wachtte echter op goedkeuring van de paus voordat hij het mocht publiceren. Erasmus bedacht een list om Ximenes voor te zijn. Erasmus droeg zijn werk op aan paus Leo X (dezelfde paus die later Maarten Luther zou excommuniceren). Door de paus te eren, hoopte hij problemen te voorkomen. Dat plan werkte.

Erasmus publiceerde zijn werk in 1516. Een jaar later, op 31 oktober 1517, zou Maarten Luther zijn 95 stellingen  aan de deur van de slotkapel in Wittenberg spijkeren. Dat betekende een vliegende start van de Reformatie.

Het boek dat Erasmus produceerde, bevatte parallelle kolommen met aan de ene kant de Griekse tekst en aan de andere kant zijn herziene Vulgaat. Dit maakte het voor geleerden mogelijk om de Vulgaat te vergelijken met de Griekse tekst.

Erasmus had echter slechts een beperkt aantal manuscripten tot zijn beschikking, en geen daarvan was erg oud. Bovendien ontdekte hij fouten in de teksten waarmee hij werkte. Toch slaagde hij erin een behoorlijke Griekse tekst te produceren binnen de beperkingen die hij had.

Het is deze tekst, de primaire onderliggende Griekse tekst van de KJV, die later onder de naam Textus Receptus bekend zou worden.

Erasmus bracht tijdens zijn leven meerdere herzieningen uit, namelijk in

  • 1519
  • 1522
  • 1527
  • 1535 (een jaar voor zijn dood)

Meerdere en verschillende edities

Naast de herzieningen van Erasmus waren er ook andere wetenschappers die revisies produceerden, die uiteindelijk ook door het vertaalcomité van de KJV werden gebruikt.

Een autoriteit op dit gebied stelt:
“Drie mannen waren primair verantwoordelijk voor de creatie van de Griekse tekst die door de KJV-vertalers werd gebruikt: Desiderius Erasmus, Robert Estienne (beter bekend als Stephanus), en Theodore Beza .De tekst die door ieder van hen afzonderlijk werd geproduceerd, stemt grotendeels overeen, maar er zijn verschillen tussen hun edities.”

We zullen hier later nog op ingaan, maar laten we eerst kijken naar de vroege vertalingen naar het Engels.

Naar deel 3

De claim dat de King James Version “de meest betrouwbare Bijbel is” nader bekeken #1

Inleiding

Een belangrijke reden voor het schrijven van dit arikel is om de eenzijdige berichtgeving van de King James Version Only-aanhangers te weerleggen. Ik heb materiaal gelezen waarin “fouten in moderne vertalingen” worden blootgelegd (althans volgens de schrijvers). Maar daarin wordt geen enkele fout in de King James Version (KJV) genoemd. Dergelijk bevooroordeeld en zeer eenzijdig materiaal is in mijn ogen niet meer dan propaganda. De tamelijk agressieve marketing ervan heeft in een paar gevallen zelfs kerkscheuringen (schisma’s) veroorzaakt. Ik zal feiten uit een breed scala aan bronnen aanhalen, zodat de lezer, beter geïnformeerd, een beslissing kan nemen over welke vertaling goed is. Verder wordt de stelling verdedigd dat wie Gods Woord bestudeert, baat kan hebben bij het lezen van meerdere vertalingen, inclusief de KJV.

Wat betreft de Griekse tekst: heb ik de Griekse tekst geraadpleegd. Dat is degene die in 1976 werd gepubliceerd door de Trinitarian Bible Society (TBS). Dit Bijbelgenootschap is overigens een sterke voorstander van het gebruik van de KJV.

Om een evenwichtiger beeld van dit onderwerp te geven, zij opgemerkt dat het niet verstandig is om ‘de beste versie van de Bijbel’ te gebruiken, en dan uiteindelijk achteraan in de rij te staan van mensen die door de Heer beloond zullen worden!

De Bijbel waarschuwt:

“En zijt daders des Woords, en niet alleen hoorders, uzelven met valse overlegging bedriegende.” (Jakobus 1:22 SV).

Laat me, voordat ik verder ga, eerst de autoriteit van de Schrift bevestigen.

De Schrift is door God ingegeven

“Al de Schrift is van God ingegeven, en is nuttig tot lering, tot wederlegging, tot verbetering, tot onderwijzing, die in de rechtvaardigheid is” (2 Timoteüs 3:16 SV).

Bovenstaande passage betekent in eenvoudige termen dat de hele Bijbel het Woord van God is voor ons. Dat de Geest van God op bepaalde mensen was om Zijn wil over te brengen, werd al lang voordat de brieven aan Timoteüs of het hele Nieuwe Testament geschreven waren, reeds duidelijk begrepen. Veel profeten werden zo door God geleid dat ze konden zeggen: ” Zo zegt de HEERE der heirscharen (1 Kronieken 17:7 SV).

Uitdrukkingen als “Zo zegt de Heere” of vergelijkbare varianten komen meer dan vierhonderd keer voor in de Bijbel.

Het gezag van de Schrift

De Schrift ontleent haar autoriteit aan Degene die erachter staat. Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog ondertekenden generaal Douglas MacArthur en andere hoge officieren documenten om formeel een einde te maken aan de vijandelijkheden tegen Japan na de onvoorwaardelijke capitulatie.

De documenten werden ondertekend op het dek van het slagschip USS Missouri in de Baai van Tokio op 2 september 1945. Iedereen die vijandige activiteiten ondernam na op de hoogte te zijn gesteld van de capitulatie, kon disciplinaire maatregelen tegemoet zien vanwege de autoriteit van de ondertekenaars.

Stel nou in dit verhaal, dat een kleine groep soldaten een order van de generaal ontvangt. Daarin staat dat alle vijandelijkheden onmiddellijk beëindigd dienen te worden. Een deel van het bericht ontbreekt, maar de boodschap is nog steeds duidelijk. Eén soldaat stelt, gek genoeg, voor om door te vechten. Want het bericht is niet compleet. De anderen wijzen er terecht op dat de boodschap desalniettemin duidelijk is. Besloten wordt, om deze niet te negeren, omdat deze afkomstig is van de hoogste bevelhebber.

Bovenstaand verhaal laat paralellen zien met betrekking tot de Schrift; het gezag en de kwaliteit van de berichten die tot ons zijn gekomen. Een andere belangrijke kwestie is de betrouwbaarheid van de Schrift.

Betrouwbaarheid

Een aanval op de betrouwbaarheid van de Schrift komt voort uit een verkeerde veronderstelling. Namelijk dat deze pas méér dan een eeuw ná de gebeurtenissen werd opgeschreven, en dáárdoor Is beïnvloed door andere overtuigingen. Deze bewering kan worden weerlegd door de bewijzen uit de Schrift zelf te onderzoeken.

De Bijbel vermeldt bijvoorbeeld de steniging van Stefanus. Hij was de eerste martelaar (Handelingen 7:54-60). Ook wordt de dood van Jakobus door het zwaard op bevel van Herodes vermeld (Handelingen 12:2). Maar de dood van Petrus en Paulus – twee van de meest prominente figuren in de Bijbel – wordt niet genoemd. Bovendien wordt de wrede vervolging van keizer Nero in 64 na Christus, waarin Petrus en Paulus werden gedood, nergens genoemd.

Het boek Handelingen eindigt met Paulus. Die daar in een gehuurd huis woont met een soldaat als bewaker (Handelingen 28:16, 30-31).

De Here Jezus voorspelde ook de verwoesting van de tempel:

“En als Hij uit den tempel ging, zeide een van Zijn discipelen tot Hem: Meester, zie, hoedanige stenen, en hoedanige gebouwen!
En Jezus, antwoordende, zeide tot hem: Ziet gij deze grote gebouwen? Er zal niet een steen op den anderen steen gelaten worden, die niet afgebroken zal worden.”
(Marcus 13:1-2, zie ook Lucas 19:42-43).

De Bijbel vermeldt echter nergens de daadwerkelijke verwoesting van de tempel door het Romeinse leger onder bevel van Titus in 70 na Christus. Dit bewijst dat de Bijbel voltooid was vóórdat Petrus en Paulus stierven.  En ook voordat de tempel werd verwoest.

Een ander belangrijk punt is dat de Schrift al als Schrift werd beschouwd op het moment dat ze werd geschreven. Petrus verwijst duidelijk naar de brieven van Paulus als Schrift wanneer hij zegt:

“Gelijk ook in alle zendbrieven, daarin van deze dingen sprekende; in welke sommige dingen zwaar zijn om te verstaan, die de ongeleerde en onvaste mensen verdraaien, gelijk ook de andere Schriften, tot hun eigen verderf” (2 Petrus 3:16).

Invloed

Na de bekering van de Romeinse keizer Constantijn in de vierde eeuw kwam er een einde aan een lange periode van christenvervolging. De keizer bracht rust en stabiliteit voor de kerk.  Deze omwenteling bracht bovendien rijkdom en privileges voor kerkleiders.

De keerzijde van deze privileges was dat veel niet-gelovigen invloedrijke posities in de kerk zochten en verwierven. Het schadelijkste effect hiervan was dat het gezag van de Schrift werd ondermijnd. In plaats van Gods Woord werd de mening van mensen en kerkelijke tradities zwaarwegender.

Dit was nou juist waar Jezus in Zijn omwandeling kritiek op had. Hij zei tegen de religieuze leiders:

“Want, nalatende het gebod Gods, houdt gij de inzettingen der mensen” (Marcus 7:8).

Velen die leden en stierven tijdens de Reformatie overkwam dit omdat zij vasthielden aan de overtuiging dat Gods Woord belangrijker was dan de woorden van de paus.

Naar deel 2

Geverifieerd door MonsterInsights