Is de Bijbelse waarheid kwijtgeraakt? Niet omdat de Bijbel verdwenen is, maar omdat veel Bijbelse woorden zijn bedekt geraakt onder traditie, systeemtaal en vertrouwde formuleringen. Dit blog roept op tot Bijbelstudie: Schrift met Schrift vergelijken, begrippen toetsen en de Bijbel opnieuw zelf laten spreken.
Er is een manier waarop Bijbelse waarheid stil uit beeld kan verdwijnen
Niet doordat de Bijbel wordt weggegooid.
Niet doordat men openlijk zegt: “Wij geloven dit niet meer.”
Niet doordat de Schrift wordt verboden.
Maar doordat woorden blijven staan, terwijl hun inhoud verschuift. Begrippen worden nog gebruikt, maar niet meer gecontroleerd. Formuleringen worden doorgegeven, maar niet meer getoetst. Men spreekt over Christus, Israël, de gemeente, het Koninkrijk, de opname, het nieuwe verbond en de verborgenheid, maar vaak met een pakket aan aannames dat nauwelijks nog aan de Schrift zelf wordt getoetst.
En dan gaat het op de helling .
Want wanneer Bijbelse taal losraakt van Bijbelse inhoud, ontstaat er een vrome mistbank. Alles klinkt bekend. Alles klinkt veilig. Alles klinkt “christelijk”. Maar ondertussen bepaalt niet meer de Schrift de betekenis van de woorden, maar traditie, systeem, gewoonte en overgeleverd jargon.
De Bijbel onder een laag kerkelijke verf
Veel verwarring begint niet bij opstand tegen de Bijbel, maar bij onnauwkeurigheid.
Men zegt iets omdat men ‘het altijd zo gehoord heeft’ Men gebruikt een term omdat die in de vertrouwde kring gangbaar is. Men neemt een schema over omdat het in een studiebijbel staat. Men citeert commentaren alsof daarmee de zaak beslist is.
Maar de vraag blijft: staát het er ook?
Dat is een ongemakkelijke vraag. Zeker wanneer geliefde formuleringen onder druk komen te staan. Toch is het precies die vraag die telkens opnieuw gesteld moet worden.
Niet: wat zegt mijn traditie?
Niet: wat zegt mijn favoriete leraar?
Niet: wat zegt het schema dat ik altijd heb geleerd?
Maar: wat zegt de Schrift?
Dat klinkt eenvoudig. In werkelijkheid is het voor veel mensen bedreigend. Want zodra de Bijbel werkelijk zelf mag spreken, vallen sommige vertrouwde constructies om.
Christus is niet blijven hangen bij Golgotha
Een van de grootste verschralingen in veel christelijk spreken is dat Christus vooral wordt verbonden met Zijn sterven voor onze zonden, terwijl Zijn opstanding, hemelvaart, verheerlijking en huidige bediening nauwelijks nog doordacht of besproken worden.
Natuurlijk is Zijn sterven volstrekt wezenlijk. Zónder het kruis is er geen verlossing. Maar de Bijbelse boodschap stopt niet bij het kruis.
Christus is opgewekt.
Christus is verheerlijkt.
Christus is gesteld tot Heere en Christus.
Christus is Hogepriester.
Christus is Hoofd van Zijn lichaam.
Christus is werkzaam in de hemel.
De gelovige heeft deel aan Hem.
Wie alleen spreekt over vergeving, maar nauwelijks over de verheerlijkte Christus, houdt een halve Christusprediking over.
Dan wordt het geloof versmald tot: “Jezus is voor mijn zonden gestorven.” Waar. Kostbaar. Onmisbaar. Maar niet volledig.
De gelovige is niet alleen iemand van wie de schuld is weggedaan. Hij is met Christus verbonden. Met Hem gestorven, met Hem opgewekt, in Hem gezegend met elke geestelijke zegening. De toekomst van de gemeente is niet slechts “weg zijn van deze aarde”, maar met Christus geopenbaard worden in heerlijkheid.
Dat is veel rijker dan een religieuze nooduitgang naar de hemel.
De gemeente verdwijnt niet uit beeld
Rond de opname van de gemeente bestaat veel verwarring. Vaak wordt de vraag onmiddellijk gesteld: gebeurt dit vóór, tijdens of na de grote verdrukking?
Maar misschien is die vraag al verkeerd geladen.
Want in de Schrift gaat het niet om een gemeente die even uit de geschiedenis wordt weggenomen” en daarna nauwelijks nog een rol speelt. Het gaat om een gemeente die met Christus verbonden is en met Hem zal verschijnen in heerlijkheid.
De bekende tekst uit 1 Thessalonicenzen 4 spreekt erover dat gelovigen de Heer tegemoet zullen gaan in de lucht. Maar “tegemoet gaan” betekent niet noodzakelijk dat Christus halverwege terugkeert om daarna met de gemeente te verdwijnen. Het beeld is eerder dat van een tegemoetgaan om vervolgens met Hem verbonden te zijn in Zijn komst en openbaring.
Daarmee verschuift de nadruk.
Niet: hoe ontsnappen wij aan alles wat komen gaat?
Maar: hoe zijn wij verbonden met de komende Heer?
De toekomstverwachting van de gemeente is niet een los verkrijgbare vluchtmodule. Zij is verbonden met Christus Zelf. Waar Hij verschijnt in heerlijkheid, daar verschijnt Zijn lichaam met Hem.
Israël, Juda en de Joden zijn niet hetzelfde
Een ander gebied van verwarring is het spreken over Israël, Juda en de Joden.
In veel christelijke taal wordt alles gemakshalve “Joods” genoemd. Israël wordt Joods. De twaalf stammen worden Joods. De 144.000 worden Joods. De profeten worden Joods. De hele Bijbel wordt zelfs een “Joods boek” genoemd.
Maar de Bijbel zelf is veel nauwkeuriger.
Juda is niet hetzelfde als heel Israël.
De Joden zijn niet hetzelfde als alle twaalf stammen.
De tien stammen zijn niet hetzelfde als het latere jodendom.
Israël als priesterlijk volk heeft een bredere roeping dan alleen Juda.
Wie dit allemaal op één hoop gooit, verliest zicht op de profetie. Dan worden teksten over Israël versmald tot Juda, teksten over Juda verbreed tot heel Israël, en teksten over de volken verdwijnen in een schema dat meer op traditie rust dan op exegese.
Neem Openbaring 7. Daar worden 144.000 verzegelden genoemd uit de stammen van Israël. Niet simpelweg 144.000 Joden. Er worden stammen genoemd. Juda is daar één stam onder de andere. Wie daar automatisch “het Joodse volk” van maakt, leest veel te snel.
Dat lijkt misschien geneuzel achter de komma. Maar in Bijbelse profetie zijn details geen versiering. Zij dragen betekenis.
De verborgenheid is geen mystiek sausje
Ook het begrip “verborgenheid” is vaak uit zijn Bijbelse bedding gehaald.
Soms wordt gedaan alsof Paulus een soort geheimzinnige term uit de Griekse mysteriewereld heeft overgenomen. Alsof het christelijk geloof ook een geheimzinnig binnenkamertje moest hebben. Maar dat is een vreemde manier van lezen.
De vraag moet niet zijn: wat deden de Grieken met het woord?
De vraag moet zijn: hoe gebruikt de Schrift het?
De verborgenheid heeft te maken met Gods handelen in de huidige tijd. Het Koninkrijk is niet openbaar gevestigd zoals de profeten spreken over de toekomstige heerlijkheid. Christus is verworpen, opgewekt en verheerlijkt. De gemeente wordt gevormd als Zijn lichaam. De volle heerlijkheid is nog verborgen.
Daarom is “verborgenheid” geen mystieke term, maar een sleutelbegrip om deze bedeling te verstaan. De fout ontstaat wanneer men het begrip losmaakt van de Bijbelse lijn en er een vaag theologisch woord van maakt.
Dan wordt verborgenheid verwarring.
Terwijl het in de Schrift juist bedoeld is om helderheid te geven.
Het nieuwe verbond en de gemeente
Een ander misverstand klinkt vroom en Bijbels: het nieuwe verbond is toch uitluitend met Israël en Juda gesloten?..
Ja. Jeremia 31 spreekt inderdaad over Israël en Juda.
Maar daaruit volgt niet dat gelovigen uit de volken geen deel hebben aan de zegen van het nieuwe verbond. “Bestemd voor Israël” betekent niet automatisch “uitgesloten voor ieder ander”. Dat is een conclusie die meer uit een systeem komt dan uit de tekst zelf.
Het Nieuwe Testament laat juist zien dat gelovigen in Christus delen in wat God in Hem gegeven heeft. Christus is de Middelaar. Zijn bloed is het bloed van het nieuwe verbond. Wie in Hem is, staat niet onder de wet van het oude verbond, maar leeft uit het leven van de opgestane Christus.
Daarmee wordt Israël niet vervangen. Maar de gemeente wordt ook niet buiten Christus’ verbondszegen geplaatst alsof zij alleen maar toeschouwer is.
Het probleem ontstaat wanneer men Israël en de gemeente óf verwart, óf zo ver uit elkaar trekt dat men de eenheid in Christus niet meer ziet.
Brood en wijn: leven, niet religieuze doodssymboliek
Zelfs rond brood en wijn is veel taalgebruik gaan schuiven.
Vaak worden brood en wijn bijna uitsluitend verbonden met het lijden en sterven van Christus. Maar in de Schrift zijn brood en wijn diepe tekenen van leven. Voedsel is leven. Wijn is vreugde en leven. Bloed staat in Bijbelse symboliek niet los van leven.
Wanneer Christus spreekt over het bloed van het nieuwe verbond, gaat het dus niet om een doodscultus, maar om leven uit Hem. Het oude verbond eindigt in Zijn dood. Het nieuwe verbond staat in het teken van Zijn opstandingsleven.
Dat maakt de gedachtenis niet minder ernstig. Integendeel. Het maakt haar rijker.
Brood en wijn verkondigen de dood des Heeren, ja. Maar die dood is niet het eindpunt. Die dood markeert het einde van de oude orde, opdat het leven van het nieuwe verbond openbaar wordt in Christus en in allen die aan Hem verbonden zijn.
Hebreeën is geen opsomming van Joodse rituelen
De brief aan de Hebreeën wordt vaak gelezen alsof het vooral een Joodse brief is over Joodse instellingen voor Joodse lezers. Maar dat is te kort door de bocht.
De brief laat juist zien dat de oude inzettingen hun vervulling en einde vinden in Christus. De tabernakel, de offers, de hogepriesterlijke dienst: ze wijzen niet terug naar een religieus systeem dat hersteld moet worden, maar vooruit naar de werkelijkheid in Christus.
Christus is Hogepriester naar de ordening van Melchizedek, niet naar die van Aäron. Dat is geen bijzaak. Hij is geen aardse priester binnen het oude systeem. Zijn priesterschap hoort bij Zijn opstanding, verheerlijking en hemelse bediening.
Wanneer men dat mist, gaat men spreken over het kruis alsof het een altaar was in het oude priesterlijke systeem. Maar Christus’ hogepriesterschap is juist van een andere orde. Niet aards, niet Levitisch, niet herhaalbaar, niet tijdelijk.
Hier blijkt opnieuw hoe gevaarlijk onnauwkeurige taal kan zijn. Een vrome term kan een hele verkeerde denkrichting openen.
De Bijbel is geen bezit van een traditie
De Bijbel is niet van de Joden.
De Bijbel is niet van Rome.
De Bijbel is niet van de Reformatie.
De Bijbel is niet van een studiebijbel.
De Bijbel is niet van een kerkverband.
De Bijbel is niet van een theologisch kamp.
De Bijbel is het Woord van God.
Natuurlijk heeft God gesproken in de geschiedenis van Israël. Natuurlijk zijn de woorden Gods aan Israël toevertrouwd geweest. Natuurlijk is Christus naar het vlees uit Israël. Maar dat maakt de Schrift nog niet tot bezit van één volk of één religieuze traditie.
Zodra een groep zichzelf eigenaar maakt van de Bijbel, wordt de Schrift opgesloten. Dan moet de Bijbel gaan zeggen wat het systeem nodig heeft. En precies daar begint het verval.
Niet de Schrift wordt dan uitgelegd.
De Schrift wordt ingelijfd.
Babel is Babel
Ook in de profetie zie je hoe snel Bijbelse namen worden ingeruild voor systeemnamen.
Babel wordt Rome.
Rome wordt kerkelijk Rome.
Het beest wordt dit of dat wereldrijk.
De profetie wordt door een kerkgeschiedenisfilter gehaald.
Maar waarom eigenlijk?
Als de Schrift Babel zegt, waarom zouden wij dan onmiddellijk Rome moeten lezen? Natuurlijk gebruikt Openbaring beelden. Natuurlijk vraagt profetie om nauwkeurige vergelijking. Maar symboliek is niet hetzelfde als willekeur. Bijbelse symboliek heeft vaste lijnen. Zij is niet bedoeld als vrijbrief om elke naam te vervangen door wat in ons schema past.
Wanneer Babel gewoon Babel mag zijn, verandert het profetische beeld. Dan verschuift de blik van West-Europese kerkgeschiedenis naar de bredere Bijbelse lijn van wereldmacht, opstand tegen God en het centrum van menselijke beschaving buiten de Heere om.
Dat is ongemakkelijk. Maar misschien is dat juist het punt.
Reformatie is geen eindbestemming
De Reformatie heeft veel hersteld. Maar zij heeft niet alles hersteld.
Dat durven zeggen is voor sommigen al bijna blasfemie. Toch is het nodig. Want ook na de Reformatie zijn nieuwe systemen ontstaan.
Nieuwe belijdenisgeschriften. Nieuwe grenzen. Nieuwe vanzelfsprekendheden. Nieuwe woorden waarmee men de Schrift ging lezen.
Wat begon als terugkeer naar de Schrift, werd soms (opnieuw) een kerkelijke gietmal.
Dat is geen aanval op alles wat de Reformatie bracht. Het is een waarschuwing tegen geestelijke luiheid. Elke generatie moet terug naar de Schrift. Niet terug naar de zestiende eeuw alsof daar de eindhalte ligt. Niet terug naar een favoriete studiebijbel. Niet terug naar een schoolnaam.
Terug naar de Schrift.
Altijd weer.
Schrift met Schrift vergelijken
De remedie is niet ingewikkeld, maar wel veeleisend.
Neem een woord.
Zoek de Schriftplaatsen op.
Vergelijk het gebruik.
Let op de context.
Let op Israël, Juda, de gemeente, de volken.
Let op wet en genade.
Let op oud en nieuw verbond.
Let op verborgenheid en openbaring.
Let op aardse roeping en hemelse positie.
Doe dat met woorden als bloed, ziel, verborgenheid, dag des Heeren, Koninkrijk, gemeente, Israël, verbond, offer, priester, lichaam, opname.
Niet één losse tekst als kapstok
Niet een meter commentaren als eindstation.
Niet een systeem dat alvast bepaalt wat de tekst mag betekenen.
Gewoon: Schrift met Schrift vergelijken.
Dat klinkt ouderwets. Misschien is het dat ook. Maar het is precies wat nodig is in een tijd waarin veel Bijbelse woorden nog wel worden gebruikt, maar vaak met uitgeholde of veranderde betekenis.
De waarheid raakt zoek wanneer woorden losraken van hun inhoud
De grote les is eenvoudig.
Bijbelse waarheid raakt niet alleen zoek door vrijzinnigheid. Zij raakt ook zoek door slordige orthodoxie. Door nageprate termen. Door halfbegrepen schema’s. Door geliefde formuleringen die nooit meer worden gecontroleerd. Door commentaren die elkaar overschrijven. Door systemen die de tekst vooraf inkaderen.
En misschien is dat nog verraderlijker.
Want vrijzinnigheid herken je vaak snel. Maar slordige orthodoxie draagt nette kleren. Zij spreekt vertrouwde taal. Zij citeert bekende woorden. Zij klinkt veilig.
Totdat je vraagt: waar staat dat precies?
Dan wordt het stil.
Terug naar de geopende Bijbel
De kerk heeft geen behoefte aan nog meer jargon. Geen behoefte aan nog meer schema’s die vooral zichzelf beschermen. Geen behoefte aan geestelijke mistmachines die met grote woorden kleine nauwkeurigheid verbergen.
Wat nodig is, is eenvoudiger en radicaler:
een geopende Bijbel,
een ootmoedige houding,
een scherp oog voor context,
een bereidheid om vertrouwde termen te toetsen,
en moed om te zeggen: “Misschien heb ik dit altijd verkeerd nagepraat.”
Dat is geen bedreiging van het geloof.
Dat is juist eerbied voor het Woord.
Want wie werkelijk gelooft dat de Bijbel Gods Woord is, hoeft niet bang te zijn voor nauwkeurig lezen. Die hoeft de tekst niet te beschermen met traditie. Die hoeft geen systeem over de Schrift heen te leggen.
