Kent de Schrift sacramenten?
Het woord “sacrament” komt in de Bijbel nergens voor. Dat feit alleen al zou ons voorzichtig moeten maken. In veel kerken speelt het begrip een grote rol, maar de vraag is eenvoudig: spreekt de Schrift zelf zo?
Wanneer we het Nieuwe Testament lezen, zien we dat de eerste gemeenten wel degelijk bepaalde instellingen kennen. Er is de doop en er is het breken van het brood. Maar nergens worden deze handelingen “sacramenten” genoemd, en nergens wordt geleerd dat zij op zichzelf ‘genade overdragen.’
Dat onderscheid is belangrijk.
Het evangelie staat centraal, niet het ritueel
In het Nieuwe Testament ligt de nadruk voortdurend op het evangelie van Christus. Niet een handeling, maar een boodschap is het middel waardoor mensen tot geloof komen.
Paulus zegt opmerkelijk scherp:
“Want Christus heeft mij niet gezonden om te dopen, maar om het Evangelie te verkondigen.” (1 Korinthe 1:17 STV)
Die uitspraak zou onmogelijk zijn als de doop een noodzakelijk genademiddel zou zijn waardoor redding wordt doorgegeven. Paulus stelt hier duidelijk de prioriteit:
Het evangelie redt, niet het ritueel.
Hetzelfde principe vinden we elders:
“Want uit genade zijt gij zalig geworden door het geloof; en dat niet uit u, het is Gods gave.” (Efeze 2:8 STV)
Het heil komt door Genade, ontvangen door geloof.
De doop in de Schrift
De doop wordt in het Nieuwe Testament duidelijk ingesteld, maar altijd in verband met geloof.
Op de pinksterdag lezen we:
“Die dan zijn woord gaarne aannamen, werden gedoopt.” (Handelingen 2:41 STV)
De volgorde is opvallend eenvoudig:
evangelie → geloof → doop.
De doop is daarmee een zichtbaar getuigenis van een geestelijke werkelijkheid. Paulus legt dat zo uit:
“Wij zijn dan met Hem begraven door den doop in den dood, opdat, gelijkerwijs Christus uit de doden opgewekt is tot de heerlijkheid des Vaders, alzo ook wij in nieuwigheid des levens wandelen zouden.” (Romeinen 6:4 STV)
De doop werkt deze werkelijkheid niet, maar beeldt haar uit.
Het avondmaal
Ook het avondmaal wordt door de Heer ingesteld. Paulus geeft de woorden van Christus door:
“En als Hij gedankt had, brak Hij het, en zeide: Neemt, eet, dat is Mijn lichaam, dat voor u gebroken wordt; doet dat tot Mijn gedachtenis.” (1 Korinthe 11:24 STV)
Het doel wordt expliciet genoemd:
“Want zo dikwijls als gij dit brood zult eten, en dezen drinkbeker zult drinken, zo verkondigt den dood des Heeren, totdat Hij komt.” (1 Korinthe 11:26 STV)
Het avondmaal is dus:
-
een gedachtenis
-
een verkondiging
-
een gemeenschappelijk getuigenis
Niet een handeling waardoor genade automatisch wordt uitgedeeld.
Hoe het sacrament-denken ontstond
Het begrip sacrament komt uit het Latijn (sacramentum). In de vroege kerk begon men dit woord te gebruiken voor ‘heilige handelingen’. Langzamerhand kreeg het een steeds sterkere betekenis.
In de tijd van Augustinus werd een sacrament omschreven als een zichtbaar teken van een onzichtbare genade. In de middeleeuwen groeide dit uit tot een volledig systeem van zeven sacramenten, beheerd door de kerk.
Zo ontstond een structuur waarin de kerk als het ware de ‘beheerder van genade’ werd.
Maar wie teruggaat naar het Nieuwe Testament ziet iets heel anders. Daar staat niet de kerk centraal, maar Christus.
De kern van het evangelie
Het evangelie wijst nooit naar een ritueel als bron van redding. Het wijst naar een Persoon.
“Want er is ook onder den hemel geen andere Naam, Die onder de mensen gegeven is, door Welken wij moeten zalig worden.” (Handelingen 4:12 STV)
Niet een sacrament redt.
Niet een kerkelijke handeling redt.
