Galaten 2:16-20 – Geloof in Christus of geloof van Christus? (Statenvertaling vs. NBV/HSV)

Een vergeten spanning tussen tekst en vertaling

 

Galaten 2:20 is één van de meest geciteerde verzen uit de brief aan de Galaten. Tegelijk is het ook één van de meest ingrijpend vertaalde teksten. Wat in de Griekse grondtekst bewust open blijft, is in moderne vertalingen vaak theologisch dichtgetimmerd.

De vraag die zich opdringt is eenvoudig, maar explosief:

Leeft Paulus door zijn geloof in Christus — of door het geloof van Christus?

Wie de Statenvertaling naast de HSV en NBV legt, ziet dat hier méér gebeurt dan stijlverschil.

De tekst naast elkaar

Statenvertaling (1637)

“… en hetgeen ik nu in het vlees leef, dat leef ik door het geloof des Zoons Gods, Die mij liefgehad heeft en Zichzelf voor mij heeft overgegeven.”

Herziene Statenvertaling

“… en wat ik nu leef in het vlees, leef ik door het geloof in de Zoon van God, Die mij heeft liefgehad en Zichzelf voor mij heeft overgegeven.”

NBV21

“… leef ik door het geloof in de Zoon van God, die mij heeft liefgehad en zich voor mij heeft overgeleverd.”

Het verschil zit in één klein woordje:

• des (SV)
• in (HSV / NBV)

Maar dat woordje maakt meteen alle verschil.

Wat staat er in de grondtekst?

De Griekse formulering luidt:

ἐν πίστει ζῶ τῇ τοῦ υἱοῦ τοῦ θεοῦ

Letterlijk:

“Ik leef door geloof — van de Zoon van God.”

Het woord τοῦ (tou) is een genitief: van.

Er staat geen voorzetsel dat „in” zou betekenen.

De grammaticale spanning: objectief of subjectief?

In het Grieks kan een genitief twee kanten op:

Objectieve genitief

geloof in de Zoon van God

De Zoon is het object van het geloof.

Subjectieve genitief

geloof / trouw van de Zoon van God

De Zoon is het subject — het gaat om Zijn geloofsgehoorzaamheid.

Belangrijk: de tekst zelf dwingt niet tot een keuze.

Wat doet de Statenvertaling?

De Statenvertaling:

• vertaalt letterlijk
• bewaart de dubbelzinnigheid
• laat de lezer zelf nadenken

De vertalers wisten uitstekend dat πίστις + genitief meerdere betekenissen kan hebben. Zij hebben dat niet opgelost, maar doorgegeven.

Dat is geen zwakte, maar teksttrouw.

Wat doen HSV en NBV?

Zowel HSV als NBV:

• kiezen één uitleg
• voegen het woord “in” toe
• sluiten de subjectieve lezing uit

Dat is dus geen letterlijke vertaling, maar een vertaalkeus. De meest voor de hand liggende keuze bij deze constructie is “van”‘

De context van Galaten 2:20

Let op wat Paulus direct zegt:

“… Die mij liefgehad heeft en Zichzelf voor mij heeft overgegeven.”

De nadruk ligt volledig op wat Christus gedaan heeft, niet op Paulus’ geloofsbeleving.

Paulus zegt niet:

“omdat ik zo sterk geloof”

Maar:

“omdat Hij Zichzelf gegeven heeft.”

Dat past naadloos bij:

• Filippenzen 2:8
• Romeinen 5:19
• Galaten 3:13

Allemaal teksten waarin Christus’ gehoorzaamheid centraal staat.

Leerstellig gevolg subtiel maar beslissend

Moderne vertalingen

Ik leef door mijn geloof in Christus

Focus:

• menselijke respons
• innerlijke geloofsdaad

Statenvertaling (letterlijk gelezen)

Ik leef door Christus’ geloofsgehoorzaamheid

Focus:

• objectief heil
• volbrachte gehoorzaamheid
• zekerheid buiten mijzelf

Dit raakt direct aan de kern van het evangelie.

Waarom hier moeilijk over doen?

Omdat hier de vraag speelt:

Rust mijn leven in Christus op mijn geloven — of op Zijn trouw?

De Statenvertaling laat Paulus spreken zoals hij schrijft.

De moderne vertalingen laten Paulus spreken zoals wij hem graag verstaan.

Even samenvatten

Galaten 2:20 confronteert ons met een ongemakkelijke waarheid:

Soms is de Bijbel preciezer dan onze vertalingen.

Wie eerlijk leest, moet erkennen:

• “geloof in” staat er niet
• “geloof van” staat er wél

De vraag is niet of ‘geloof in Christus’ onwaar is.

De vraag moet zijn:

Durven we Paulus te laten zeggen wat hij schreef?

Aanvulling: Galaten 2:16 – dezelfde kwestie, nog scherper

Wie denkt dat Galaten 2:20 een geïsoleerd geval is, vergist zich. Slechts vier verzen eerder gebruikt Paulus exact dezelfde grammaticale constructie, maar dan zelfs driemaal in één vers.

De tekst naast elkaar

Statenvertaling

“… wetende dat de mens niet gerechtvaardigd wordt uit de werken der wet, maar door het geloof van Jezus Christus, zo hebben ook wij in Christus Jezus geloofd, opdat wij zouden gerechtvaardigd worden uit het geloof van Christus, en niet uit de werken der wet.”

HSV / NBV

“… maar door het geloof in Jezus Christus …”

Opnieuw is het verschil klein in woorden, maar groot in betekenis.

De Griekse grondtekst

Paulus schrijft:

διὰ πίστεως Ἰησοῦ Χριστοῦ

Letterlijk:

“door geloof van Jezus Christus”

Er staat opnieuw geen voorzetsel voor “in”. Het is wederom een genitief.

Opvallend detail in Galaten 2:16

Paulus zegt eerst:

“… door het geloof van Jezus Christus”

En daarna:

“… zo hebben ook wij in Christus Jezus geloofd”

Hier maakt Paulus zélf onderscheid tussen:

• Christus’ geloof / trouw (grond van rechtvaardiging)
• ons geloven (antwoord daarop)

Dat onderscheid verdwijnt volledig wanneer men beide uitdrukkingen vertaalt als “geloof in”.

Leerstellige scherpte

Als Paulus beide keren hetzelfde had bedoeld, had hij dat eenvoudig kunnen schrijven.

Maar hij doet het niet.

Hij plaatst bewust:

• πίστις Χριστοῦ → aan de kant van het heil
• πιστεύειν εἰς Χριστόν → aan de kant van de mens

De Statenvertaling bewaart dit spanningsveld.

Moderne vertalingen vlakken het uit.

Conclusie

Galaten 2:16 en Galaten 2:20 versterken elkaar.

Samen laten zij zien:

• Paulus’ focus ligt primair op Christus’ gehoorzaamheid
• ons geloof is antwoord, geen fundament

De vraag wordt daarmee onontkoombaar:

Is rechtvaardiging op grond van mijn geloof — of op grond van Christus’ trouw?

De grondtekst laat die vraag niet wegvertalen.